مکانیسم لخته خون در پا، با توقف جریان خون قبل از خون ریزی جدی، کاربردهای مهمی در بدن دارد. به طور طبیعی، زمانی که لخته ی خون وظیفه خود را انجام می دهد، بدون هیچ خطری تجزیه می شود. گرچه، گاهی اوقات لخته شدن خون در پا خود به خود از بین نمی رود و منجر به عوارض جدی و حتی مرگ می شود.

یکی از رایج ترین عللی که بیماران به متخصص عروق و کلینیک واریس مراجعه می کنند، وجود لخته خون در پا می باشد. به همین دلیل، آشنایی با ماهیت لخته خونی بسیار مهم است. زیرا این لخته ها به طور طبیعی بسیار مفید هستند، اما گاهی اوقات خطراتی را نیز به دنبال دارند. آیا علائم هشدار دهنده ای وجود دارد که نشان دهنده ی تشکیل لخته ی خونی باشند؟ این مشکل چگونه درمان می شود و چه کارهایی می توانید برای جلوگیری از تشکیل لخته شدن خون در پاها انجام دهید؟

علت لخته شدن خون در پای چپ چیست؟

تشکیل لخته خون (ترومبوز) در پای چپ نسبت به پای راست شیوع بیشتری دارد. این موضوع صرفاً یک تصادف نیست، بلکه ریشه در آناتومی بدن انسان دارد.

۱. سندرم می-ترنر (May-Thurner Syndrome):

اصلی‌ترین دلیل علمی برای بیشتر بودن لخته در پای چپ، این سندرم است. در بدن ما، سرخرگ خاصره‌ای راست از روی سیاهرگ خاصره‌ای چپ عبور می‌کند تا به پای راست برسد. در برخی افراد، این سرخرگ باعث فشرده شدن سیاهرگ زیرین خود (سمت چپ) به ستون فقرات می‌شود.

نتیجه: این فشار باعث کند شدن جریان خون و ایجاد آسیب‌های جزئی به دیواره رگ می‌شود که محیطی ایده‌آل برای تشکیل لخته فراهم می‌کند.

۲. فاکتورهای ویرچو (Virchow’s Triad):

به‌طور کلی، هر لخته‌ای بر اساس سه اصل علمی تشکیل می‌شود:

رکود خون (Stasis): نشستن طولانی، بستری بودن یا پروازهای طولانی که باعث می‌شود خون در پاها جمع شود.
آسیب به دیواره رگ: جراحی، تصادف یا تزریقات وریدی.
غلظت بالای خون (Hypercoagulability): به دلیل ژنتیک، سرطان، بارداری یا مصرف داروهای هورمونی.

لخته شدن خون در پا چه خطراتی دارد؟

لخته شدن خون در پا زمانی اتفاق می افتد که سلولهای خونی از حالت مایع تبدیل به حالت نیمه جامد یا ژله مانند شوند. لخته شدن، راهکار بدن برای پیشگیری از خونریزی به هنگام بریدن یا صدمه دیدن پوست است. این فرآیند به طور طبیعی برای بدن مفید است و به شما آسیبی نمی رساند. اما زمانی که خود به خود از بین نمی رود، می تواند در امتداد رگ ها به طرف ریه ها حرکت کند و خطرات جدی را به دنبال داشته باشد.

یکی از جدی ترین لخته های خونی، ترومبوز ورید عمقی (DVT) است. بدتر از آن، این لخته ها می توانند شکسته شده و از طریق خون، به قلب و سپس به ریه ها بروند و باعث آمبولی ریوی شوند.

علائم آمبولی پا

شما ممکن است به طور کلی متوجه هیچ کدام از علائم لخته شدن خون در پا نشوید؛ 50% از افراد مبتلا به ترومبوز ورید عمقی هیچ علامتی ندارند. لخته شدن خون معمولاً با درد و ورم پاها خود را نشان می دهد. همچنین ممکن است حساسیت به لمس، گرما و قرمز شدن پوست را تجربه کنید. این شرایط شبیه به گرفتگی پا می باشد.

علائم مرتبط با DVT حاد عبارتند از:

▪️تورم پا یا بازو (گاهی اوقات این اتفاق به طور ناگهانی رخ می دهد).

▪️درد یا حساسیت در پا یا بازو (ممکن است فقط هنگام ایستادن یا راه رفتن رخ دهد).

▪️ناحیه ای از پا یا بازوی شما که متورم یا درد می کند ممکن است گرمتر از حد معمول باشد.

▪️پوستی که قرمز یا بی رنگ است.

▪️وریدهای نزدیک سطح پوست شما ممکن است بزرگتر از حد طبیعی باشند.

▪️درد شکم یا درد پهلو (زمانی که لخته‌های خون بر وریدهای عمقی شکم تأثیر می‌گذارند).

▪️سردرد شدید (معمولاً با شروع ناگهانی) و/یا تشنج (زمانی که لخته های خون روی رگ های مغز شما تأثیر می گذارد).

▪️برخی از افراد نمی دانند که DVT دارند تا زمانی که لخته از پا یا بازوی آنها حرکت نکند و به سمت ریه آنها حرکت کند. علائم PE حاد شامل درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرفه همراه با خون، سبکی سر و غش است.

اگر چنین مواردی را تجربه می کنید مهم است که فوراً با پزشک خود تماس بگیرید یا اگر علائم DVT را دارید سریعا به اورژانس بروید. منتظر نمانید تا ببینید علائم شما از بین می رود یا خیر. برای جلوگیری از عوارض جدی فوراً درمان شوید.

اگر در تنفس خود دچار مشکل شده اید، ممکن است به این معنا باشد که لخته ی خونی از پا به طرف ریه ها حرکت کرده است. شما ممکن است سرفه ی خونی داشته باشید یا احساس سرگیجه کنید. هر یک از این علائم می توانند نگران کننده باشند و زمانی که اتفاق می افتند حتما می بایست به متخصص مراجعه کنید.

چرا ممکن است دچار لخته خون در پا شوم؟

چندین عامل خطر وجود دارد که می توانند موجب تشکیل لخته خون در پای شما شوند. بستری شدن طولانی مدت در بیمارستان به طوری که بدن به مدت زیادی بی حرکت است، می تواند یکی از این عوامل خطر باشد. سایر عوامل خطر عبارتند از:

بالای 65 سال سن داشتن
سبک زندگی ساکن یا استراحت طولانی مدت در رختخواب
سرطان
سابقه ی خانوادگی اختلالات خون

مسافرت طولانی مدت با ماشین یا هواپیما به طوری که بیشتر از 4 ساعت نشسته باشید.
بارداری
سیگار کشیدن
برخی از انواع قرص های ضد بارداری

لخته ی خونی صرف نظر از محل تشکیل آن، می تواند مشکلات زیادی به وجود آورد که ممکن است بسیار خطرناک باشند. برای مثال:

سندرم پست فلبیتیک: که به رگ های ناحیه ی لخته ی تشکیل شده، آسیب می رساند.
آمبولی ریوی زمانی ایجاد می شود که یک رگ خونی در ریه با یک لخته مسدود شود.
عوارض درمان در اثر مصرف داروی رقیق کننده ی خون.

لخته شدن خون در پا چگونه تشخیص داده می شود؟

زمانی که سوابق پزشکی و معاینه ی فیزیکی بیمار، احتمال لخته ی خونی را نشان می دهند، معمولاً پزشک سونوگرافی را توصیه می کند. سونوگرافی یک رویکرد غیرتهاجمی است که نتایجی فوری را ارائه می دهد. در برخی از موارد، به آزمایشات دیگری نیز ممکن است نیاز باشد.

درمان لخته شدن خون در پا

زمانی که بیمار به مطب پزشک می رود و پزشک لخته خون را تشخیص می دهد، یک آزمایش تأییدی مانند سونوگرافی را توصیه کرده و سپس مقداری دارو تجویز می کند. گرچه در برخی از موارد پیشرفته تر، ممکن است لازم باشد برای خارج کردن یا تجزیه کردن لخته، یک رویکرد غیرجراحی انجام شود.

هدف از درمان لخته ی خونی:

توقف بزرگ شدن لخته
توقف شکسته شدن لخته و حرکت آن به سمت ریه ها
توقف عوامل خطری که باعث تشکیل لخته ی خونی در محل اولیه می شوند.

انواع لخته های خونی

1-داروهای ضد انعقاد

درمان لخته شدن خون در پا معمولاً شامل مصرف داروهای ضد انعقاد است. داروها توانایی خون برای لخته شدن را کاهش می دهند و از بزرگتر شدن لخته های موجود جلوگیری می کنند. هپارین و وارفارین دو نوع ضد انعقاد هستند که اغلب برای درمان DVT استفاده می شوند. هپارین معمولاً ابتدا تجویز می شود زیرا داروی قوی تری برای جلوگیری از لخته شدن است. اگر نیاز به مصرف یک داروی ضد انعقاد دارید، ممکن است مجبور شوید آن را برای چند ماه (معمولاً سه تا شش ماه) مصرف کنید یا ممکن است نیاز باشد که برای همیشه آن را مصرف کنید! زمان درمان شما بسته به شرایط خاص هر فرد متفاوت است.

2- روش های درمان DVT

هنگامی که نمی توانید داروهای رقیق کننده خون را مصرف کنید یا در حین مصرف داروهای رقیق کننده خون باز هم لخته های خونی دارید، ممکن است پزشک، مجبور به انجام عمل جراحی برای قرار دادن فیلتر ورید اجوف تحتانی (IVC) شود. این روش تحت بی حسی موضعی انجام می شود. جراح فیلتر IVC را از طریق یک کاتتر وارد ورید بزرگی در کشاله ران یا گردن می کند و سپس وارد ورید اجوف (بزرگترین سیاهرگ بدن) می شود.

اگر لخته های خون در وریدهای پاهای شما شکسته شده و حرکت کنند، فیلتر IVC برای جلوگیری از رسیدن لخته های خونی بزرگ (آمبولی) به ریه ها و ایجاد آمبولی ریوی بسیار موثر است. در حالی که فیلتر IVC به جلوگیری از آمبولی ریه کمک می کند، از تشکیل لخته های خون بیشتر در رگ های شما جلوگیری نمی کند.

درمان خانگی لخته شدن خون در پا

نکته بسیار حیاتی: لخته شدن خون در سیاهرگ‌های عمقی (DVT) یک اورژانس پزشکی است. درمان‌های خانگی هرگز جایگزین داروهای ضد انعقاد (مثل وارفارین یا هپارین) نمی‌شوند. با این حال، اقدامات زیر برای پیشگیری و کمک به روند بهبود تحت نظر پزشک توصیه می‌شود:

۱. استفاده از جوراب واریس (Compression Stockings):

این جوراب‌ها با اعمال فشار ملایم به مچ پا و کاهش فشار در قسمت‌های بالاتر، به دریچه‌های سیاهرگی کمک می‌کنند تا خون را برخلاف جاذبه به سمت قلب پمپاژ کنند.

۲. فعالیت بدنی و تغییر پوزیشن:

ورزش‌های ایزومتریک: اگر مجبور به نشستن طولانی هستید، مچ پاهای خود را مدام حرکت دهید (حرکت پدالی).
بالا نگه داشتن پا: قرار دادن پاها ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالاتر از سطح قلب در هنگام استراحت، به تخلیه خون و کاهش تورم کمک می‌کند.

۳. رژیم غذایی و هیدراتاسیون:

نوشیدن آب: کم‌آبی بدن باعث غلیظ شدن خون می‌شود.
مواد غذایی ضدالتهاب: مصرف زردچوبه (به دلیل کورکومین) و سیر می‌تواند به سلامت عروق کمک کند، اما اگر داروی رقیق‌کننده مصرف می‌کنید، باید در مصرف آن‌ها احتیاط کنید چون تداخل دارویی ایجاد می‌کنند.