آنژیوپلاستی عروق کرونر روش درمانی است که از طریق آن عروق دچار تنگی یا انسداد را باز می کنیم. در آنژیوپلاستی یک بالن را به محل تنگی فرستاده و به صورت موقت باد می کنیم که این امر به بازگشایی عروق کمک می کند.

آنژیوپلاستی اغلب (تقریباً در تمامی موارد به جز در موارد خاص) شامل تعبیه استنت (فنر) نیز می شود.  که این استنت در باز کردن عروق و همچنین کاهش احتمال تنگی مجدد بسیار موثر می باشد. سطح داخلی برخی از استنت ها با دارویی پوشیده شده است. که این دارو به مرور زمان و به آهستگی در خون بیمار آزاد می شود و از تنگ شدن مجدد استنت جلوگیری می کند. به این نوع استنت ها، استنت‌های دارویی گفته می شود. امروزه اغلب استنت هایی که استفاده می‌شود از این نوع می باشند. نسل اول استنت هایی که طراحی شده بودند، فاقد این دارو بودند و به آنها استنت های برهنه یا بدون پوشش دارویی نیز گفته می شد.

آنژیوپلاستی می تواند منجر به بهبود علائم ناشی از تنگی عروق از جمله درد سینه و تنگی نفس شود. همچنین از آنژیوپلاستی به صورت اورژانس در موارد حمله ی حاد قلبی نیز استفاده می شود. که از این طریق می توان رگی را که به صورت ناگهانی دچار انسداد شده است، باز کرد. هر چقدر زودتر این اقدام انجام شود، میزان آسیب به عضله قلب کمتر خواهد بود.

چرا آنژیوپلاستی انجام می شود؟

آنژیوپلاستی در درمان آترواسکلروز (تصلب شرایین) استفاده می شود. همانطور که قبلا ذکر شد، آترواسکلروز به تجمع چربی و ایجاد پلاک های چربی و تنگی در عروق گفته می شود. هر گاه درد قفسه ی سینه یا علائم مربوط به تنگی عروق به درمان مناسب دارویی و تغییر سبک زندگی پاسخ ندهند، یا در موارد حمله ی حاد قلبی، پزشک ممکن است به شما پیشنهاد انجام آنژیوپلاستی بدهد. هر چند در مواردی نیز ممکن است به جای آنژیوپلاستی به شما پیشنهاد عمل باز قلب (بایپس کرونر) داده شود.

در موارد زیر ممکن است بایپس کرونر گزینه ی بهتری از آنژیوپلاستی باشد:

  1. اگر پمپاژ قلب بیمار دچار افت فاحش شده باشد.
  2. در مواردی وجود تنگی های متعدد که امکان باز کردن همه ی آنها از طریق آنژیوپلاستی مقدور نباشد.
  3. وجود تنگی های متعدد در فرد دیابتی، زیرا که احتمال تنگی مجدد فنر در این بیماران بیش از افراد عادی است.
  4. در مواردی که بیمار به علت دیگری نیاز به عمل باز قلب دارد. مثلا در فردی که به علت مشکلات دریچه ای کاندید عمل تعویض دریچه می باشد. در این موارد در صورت وجود تنگی عروق کرونر اغلب از بایپس عروق کرونر استفاده می شود.

در کل تصمیم گیری در مورد انتخاب بین آنژیوپلاستی و بایپس عروق کرونر به چندین فاکتور بستگی دارد. که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

سن بیمار ، میزان درگیری عروق کرونر، میزان پمپاژ عضله ی قلب، بیماری های همراه از جمله دیابت ، بیماری های مزمن ریوی ، نارسایی مزمن کلیه. و در نهایت تصمیم بیمار، بعد از توضیح کامل در مورد مزایا و معایب هر یک از دو روش، بیمار است که تصمیم نهایی را در زمینه انتخاب نحوه درمانی می گیرد.

خطرات آنژیوپلاستی عروق کرونر

با وجود اینکه آنژیوپلاستی عروق کرونر نسبت به عمل بایپس کمتر تهاجمی می باشد ولیکن این روش درمانی نیز خطراتی را دارد.

شایع ترین خطرات آنژیوپلاستی

  1. تنگی مجدد رگی که به روش آنژیوپلاستی باز شده است. در گذشته که از استنت استفاده نمی شد و فقط بالن آنژیوپلاستی به تنهایی انجام می گرفت، احتمال بروز تنگی مجدد حدود ۳۰ درصد بود. بااستفاده از استنت های بدون دارو ریسک این عارضه به ۱۵ درصد رسید و با استفاده از استنت های جدیدتر دارویی، این احتمال کمتر از ۱۰ درصد می باشد.
  2. تشکیل لخته: درون استنت هایی که تعبیه می شوند ممکن است لخته ایجاد شود. (حتی مدت زیادی بعد از تعبیه استنت) که منجر به انسداد رگ و حمله ی قلبی می شود.

خیلی مهم است که داروی ضد پلاکتی که به شما تجویز می شود، را طبق دستور مصرف کرده و مدت زمان مصرف آنها نیز بر اساس نوع فنر، ریسک خونریزی و چند پارامتر دیگر توسط پزشک تعیین می شود.

از جمله داروهای ضدپلاکتی می توان به آسپرین، کلوپیروگرل (پلاویکس)، تیکاگرلور و پراشوگرل اشاره کرد.

  1. خونریزی: احتمال خونریزی در دست و یا پا بسته به محلی که آنژیوگرافی از آن طریق انجام شده است، وجود دارد. این خونریزی اغلب خفیف بوده و به صورت کبودی می باشد.

هر چند بعضاً می تواند با عوارض مهمی همراه باشد. (خصوصا در مواردی که آنژیوپلاستی از طریق کشاله ران انجام شده باشد) و نیازمند تزریق خون و حتی اقدامات جراحی باشد.

  1. حمله قلبی یا آنژیو پلاستی: هر چند نادر ولی ممکن است در حین آنژیوگرافی هم حمله قلبی رخ دهد.
  2. آسیب به شریان کرونر: در حین انجام آنژیوپلاستی، ممکن است لایه داخلی این عروق دچار پارگی شوند. (دایسکسیون) که اغلب به کمک تعبیه التست این عارضه قابل درمان می باشد. و یا به صورت نادر ممکن است رگی تحت آنژیوپلاستی قرار می گیرد، دچار سوراخ شدگی شود. که در صورت در دسترس بودن امکانات کافی، این عارضه را نیز می توان با تعبیه استنت هایی خاص (پوشش دار) درمان کرد. هر چند در مواردی نیز ممکن است بیمار به صورت اورژانس به اتاق عمل منتقل شود.
  3. آسیب به کلیه: ماده حاجبی که در آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی استفاده می شود، می تواند به کلیه آسیب برساند. خصوصا در افرادی که از قبل دچار درجاتی از نارسایی کلیه بوده اند. جهت جلوگیری از این عارضه توصیه می شود از حداقل ماده حاجب استفاده شود و همچنین بیمار قبل و بعد از انجام آنژیوپلاستی به مقدار مناسب هیدراته شود. (دریافت مایعات)
  4. سکته مغزی: یک عارضه ی بسیار نادر در حین آنژیوپلاستی می باشد این عارضه بیشتر در افراد مسن که پلاک های متعددی در مسیر شریان آئورت دارند، ممکن است رخ دهد. و همچنین ممکن است به دنبال تشکیل لخته روی کاتتر و انتقال آن به عروق مغز از طریق جریان خون، نیز رخ دهد. هر چند تزریق داروهای رقیق کننده خون مثل هپارین، در طی انجام پروسیژر احتمال تشکیل لخته را به صورت چشمگیری کاهش می دهد.
  5. بروز نامنظمی قلبی: در حین انجام آنژیوپلاستی ممکن است ضربان قلب بسیار تند یا کند شود. اغلب این نامنظمی ها گذرا بوده و ندرتاً ممکن است نیاز به درمان پیدا کند.

چطور آماده آنژیوپلاستی شویم؟

آنژیوگرافی عروق کرونر روش تشخیص استاندارد جهت تشخیص تنگی و گرفتگی عروق کرونر قلب می باشد. چنانچه در آنژیوگرافی انجام شده، تنگی عروق کرونر برای شما تشخیص داده شود، و در صورتی که امکان باز شدن رگ دچار تنگی از طریق آنژیوپلاستی امکان پذیر باشد، اغلب در همان نوبت انژیوپلاستی برای شما انجام خواهد شد. هر چند در مواردی ممکن است بعد از اتمام آنژیوگرافی ، آنژیوپلاستی در همان نوبت انجام نشود و شما از کتلب به بخش منتقل شوید و در مورد انتخاب های درمانی از قبیل بایپس قلبی، یا آنژیوپلاستی با شما و خانواده ی شما صحبت شود. و همچنین بعضاً مشاوره ی جراحی قلب نیز صورت پذیرد. و چنانچه در نهایت تصمیم به آنژیوپلاستی عروق کرونر گرفته شود، در یک نوبت دیگر جهت انجام آنژیوپلاستی اقدام شود. (این حالت اغلب درمورد کیس های پیچیده تر صورت می گیرد).

از آنجایی که اغلب آنژیوپلاستی ها بلافاصله بعد از انجام آنژیوگرافی صورت می پذیرد، آمادگی های لازم همان هایی است که در مورد آنژیوگرافی عروق کرونر ذکر شد.

چه چیزی در انتظار شماست؟

در حین پروسیجر

قرار نیست که بدن شما با چاقو باز شود. فقط یک سوراخ کوچک در کشاله ی ران یا دست شما در محلی که سوزن وارد شریان می شود، ایجاد شده که از طریق آن لوله ی پلاستیکی کوچکی به نام شیت در عروق شما قرار داده می شود.

سپس از این طریق کتتر (لوله ی مخصوص بلند) وارد رگ شما شده و به سمت قلب و در نهایت شریان کرونر هدایت می شود.

حرکت کاتتر در عروق شما نباید منجر به احساس درد شود. و معمولا شما حرکت آن را در بدن احساس نمی کنید.

آنژیوپلاستی ممکن است از ۱۵ دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. و طول مدت آن بستگی به تعداد عروق دچار تنگی و همچنین میزان سختی انجام کار دارد.

آنژیوپلاستی توسط متخصص قلب که فلوشیپ اقدامات مداخله ای دارد انجام می شود. تیم پزشکی همراه شامل تکنسین رادیولوژی، پرستار و کمک پزشک می باشد. آنژیوپلاستی در اتاق عمل مخصوصی به نام کتلب انجام می شود.

 آنژیوپلاستی را می توان هم از طریق شریان فمور (کشاله ی ران) و هم از طریق دست انجام داد. امروزه ما اکثر موارد آنژیوپلاستی را از طریق دست انجام می دهیم. هر چند در برخی موارد ممکن است نیاز به انجام آنژیوپلاستی از طریق کشاله ران می باشد یا بعضا از طریق هر دو شریان کشاله ی ران و دست انجام شود.

چسب های مخصوصی روی قفسه ی سینه ی شما قرار داده می شود تا در حین انجام کار نوار قلب شما مانیتور شود.

در طی انجام پروسیجر شما بیهوش نیستید ممکن است به شما کمی داروی آرام بخش تجویز شود.

از طریق راه وریدی به شما داروی رقیق کننده خون (هپارین) تجویز می شود. سپس از طریق لوله ی پلاستیکی مخصوص (شیت) که در رگ شما قرار داده شده است، کاتتر به سمت شریان قلب و عروق کرونر هدایت می شود. سپس یک وایر (سیم باریک) از طریق کاتتر وارد رگ قلب شما شده و این سیم در رگ قلب شما هدایت شده تا از محل تنگی عبور کند سپس از طریق کاتتر مقداری ماده حاجب تزریق شده که به پزشک کمک می کند که محل تنگی را مشخص کند سپس روی سیم نازک (وایر) که وارد رگ شما شده است، بالن به سمت رگ قلب و محل تنگی هدایت می شود. وقتی بالن به محل تنگی رسید، باد می شود و برای حدود ۳۰ ثانیه بالن باد می ماند و سپس باد آن تخلیه می شود. که این امر منجر به باز شدن تنگی می شود . ممکن است چندین نوبت نیاز به انجام این کار باشد.

از آنجا که باد کردن بالن به صورت موقت جریان خون قسمتی از قلب را متوقف می کند، ممکن است شما در حین باد کردن بالن احساس درد در قفسه سینه داشته باشید. که با خالی کردن بالن این درد برطرف می شود.

تعبیه استنت (فنر)

اکثر بیمارانی که تحت آنژیوپلاستی قرار می گیرند، برای آنها در محل تنگی استنت (فنر) نیز تعبیه می شود. معمولا استنت بعد از اینکه تنگی با بالن باز شد، در محل تنگی قرار داده می شود.

استنت روی یک بالن خالی کار گذاشته شده است. سپس استنت و بالن درون آن را از طریق سیم نازکی که در رگ قلب شما وجود دارد، به محل تنگی می رسانیم. سپس با باد کردن بالن استنت که تا این لحظه مشابه فنر بسته بوده باز شده و در محل تنگی قرار می گیرد و از طریق بالن به دیواره رگ چسبانده می شود. با خالی کردن بالن استنت در محل باقی مانده و بالن را خارج می کنیم.

استنت برای همیشه در رگ شما باقی خواهد ماند. و جریان خون به قلب شما را بهبود می بخشد. بعد از گذشت چندین ماه سطح داخلی استنت با سلول های بدن شما پوشیده خواهد شد. و عملا جزئی از بدن شما خواهد شد.

بعد از خروج بالن تصاویر بیشتری گرفته می شود (آنژیوگرافی) تا جریان خون در رگی که به تازگی باز شده است، مورد ارزیابی قرار گیرد.

در نهایت کاتتر خارج شده و پروسیجر خاتمه می یابد.

بعد از تعبیه استنت لازم است که به صورت طولانی مدت داروی ضد پلاکت از قبیل آسپرین و پلاویکس دریافت نمایید. که این داروها از ایجاد لخته در محل استنت جلوگیری می کند.

بعد از پروسیجر

اگر آنژیوپلاستی به دنبال سکته ی قلبی نبوده باشد، شما برای ۲۴ ساعت بستری خواهید شد و قلب شما مانیتور می شود و فردای روز آنژیوپلاستی مرخص می شوید.

در صورتی که آنژیوپلاستی به علت سکته ی قلبی انجام شده باشد، ممکن است که لازم باشد که شما برای چندین روز در یبمارستان بستری باشید.

بعد از ترخیص معمولا شما قادر خواهید بود بعد از یک هفته از زمان آنژیوپلاستی به محل کار خود بازگردید. وقتی به خانه رفتید، مقدار زیادی مایعات مصرف کنید. که به خروج ماده حاجب از بدن شما کمک خواهد کرد. در مورد محدودیت فعالیت از پزشک خود سئوال بپرسید.

در صورت وقوع موارد زیر سریعاً به پزشک خود اطلاع دهید:

  1. اگر محل آنژیو دچار خونریزی یا تورم شدید شده باشد.
  2. درد افزایش یابنده در محل آنژیوگرافی
  3. اگر محل آنژیوگرافی علائم عفونت از قبیل قرمزی یا ترشح داشته باشد، یا اگر دچار تب شدید.
  4. اگر در دست یا پایی که از طریق آن آنژیوپلاستی انجام شده است، تغییر رنگ ، تغییر دما و یا احساس ضعف یا بی حسی کردید.
  5. اگر دچار درد سینه یا تنگی نفس شدید شدید.

داروهای رقیق کننده خون

بسیار مهم است که دستورات پزشک خود را در مورد نحوه ی مصرف داروهای رقیق کننده ی خون (آسپرین، پلاویکس و داروهای مشابه) به دقت اجرا کنید. اکثر بیمارانی که تحت آنژیوپلاستی قرار می گیرند ، لازم است آسپرین را تا آخر عمر مصرف کنند. در بیمارانی که برای آنها استنت تعبیه شده است، اغلب لازم است حداقل برای یک سال داروی رقیق کننده خون دیگری به جز آسپرین نیز دریافت نمایند. مثل پلاویکس یا سایر داروهای مشابه.

اگر لازم است طی  این مدت شما تحت عمل جراحی غیر قلبی قرار بگیرید، حتما و حتما قبل از قطع دارو با پزشک خود مشورت کنید.

نتایج:

آنژیوپلاستی جریان خون به قلب شما را به میزان قابل توجهی افزایش داده و علائم شما از قبیل درد سینه را کاهش می‌دهد. و توانایی انجام فعالیت فیزیکی در شما افزایش خواهد یافت.

انجام آنژیوپلاستی و تعبیه استنت به این معنی نیست که بیماری قلبی شما به صورت کامل برطرف شده است. و لازم است که شما یک سبک زندگی سالم داشته باشید. و داروهای تجویز شده را نیز طبق نظر پزشک مصرف کنید.

اگر مجددا دچار علائمی از قبیل درد سینه و یا تنگی نفس شدید حتما به پزشک خود اطلاع دهید.

بعد از آنژیوپلاستی جهت حفظ سلامتی قلب باید: سیگار را ترک کنید، کلسترول خود را کاهش دهید، وزن مناسب خود را حفظ کنید، ورزش منظم داشته باشید و چنانچه به دیابت و یا فشار خون مبتلا هستید، به خوبی آنها را درمان و یا کنترل کنید.

آنژیوپلاستی موفق به این معنی است که دیگر شما نیازی به عمل باز قلب (بایپس عروق کرونر) ندارید. در عمل بایپس شریان یا ورید از محل دیگری از بدن شما برداشته می شود و به رگ قلب شما بعد از محل تنگی پیوند زده می شود. این عمل نیازمند این است که قفسه سینه ی شما باز شود و ریکاوری و دوران نقاهت بعد از عمل بایپس بسیار طولانی تر و سخت تر می باشد.

فهرست مطالب