بسیاری از ما حین انجام فعالیت یا خوردن بعضی از نوشیدنی ها دچار سوزش قلب می شویم؛ یا مثلاً وقتی از پله ها بالا می رویم، تپش قلب گرفته و نفس هایمان سنگین می شود. اما آیا علائم این چنینی می تواند نشانه ای از مشکلات جدی باشد؟ علائم «غیر عادی» مثل سنگینی قفسه سینه یا بال بال زدن قلب چطور؟ آیا این علائم موقتی است و خود به خود رفع می شود؟ یا باید پیگیر باشیم؟
در اغلب موارد، علائم ذکر شده موقتی است و خود به خود رفع می شود. اما اگر دائماً این علائم را تجربه می کنید، باید به دنبال دلیل آن باشید!
تقریباً نیمی از بزرگسالان آمریکا مبتلا به بیماری های قلبی هستند. بسیاری از این افراد، زمانی متوجه بیماری خود می شوند که یک نشانه ی جدی مثل حمله قلبی یا سکته مغزی را تجربه می کنند! به همین دلیل، شناخت عوامل خطر بیماری قلبی و علائم هشدار دهنده اولیه (که معمولاً نادیده گرفته می شوند) برای تشخیص زودهنگام بیماری های قلبی از اهمیت بالایی برخوردار است.
علت سیاهی رفتن چشم همراه با سرگیجه و تپش قلب چیست؟
یکی از شایعترین مجموعه علائمی که افراد را نگران میکند، تجربهی همزمان سیاهی رفتن چشم، سرگیجه و تپش قلب است. این سه علامت معمولاً با هم رخ میدهند و ریشهی مشترکی دارند: کاهش موقت خونرسانی به مغز. وقتی قلب به هر دلیلی نتواند خون کافی به مغز برساند، فشار خون افت میکند و فرد دچار سیاهی چشم و سرگیجه میشود؛ در همین حال قلب برای جبران، تندتر میزند و تپش ایجاد میشود.
شایعترین دلایل این حالت عبارتاند از:
- افت فشار خون وضعیتی: هنگام بلند شدن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده، فشار خون لحظهای افت میکند.
- کمخونی و کمبود آهن: بهویژه در خانمها، باعث میشود مغز اکسیژن کافی دریافت نکند.
- کاهش قند خون: گرسنگی طولانی یا افت قند، این سه علامت را با هم ایجاد میکند.
- کمآبی بدن: کاهش حجم خون، فشار را پایین میآورد.
- آریتمی قلبی: در مواردی، اختلال ریتم قلب باعث افت ناگهانی خونرسانی مغز میشود که نیاز به بررسی دارد.
اگر سیاهی چشم و سرگیجه همراه با تپش قلب بهطور مکرر تکرار میشود، یا منجر به غش و افتادن میشود، حتماً باید توسط متخصص قلب با نوار قلب و گاهی هولتر بررسی شود تا علت قلبی آن رد یا تأیید گردد.
سیاهی رفتن چشم، تپش قلب، سرگیجه یا مورمور شدن قفسه سینه میتواند بیخطر باشد یا نشانهی یک مشکل قلبی. برای تشخیص دقیق با دکتر مرعشیزاده، فوقتخصص قلب و عروق، مشورت کنید.
علت تپش قلب هنگام بالا رفتن از پله و سربالایی
بسیاری میپرسند چرا هنگام بالا رفتن از پله یا راه رفتن در سربالایی، قلبشان بهشدت میتپد و نفسشان سنگین میشود. در حالت طبیعی، فعالیت بدنی نیاز بدن به اکسیژن را بالا میبرد و قلب برای پاسخ به این نیاز تندتر میزند؛ این تپش کاملاً طبیعی است و در همه افراد رخ میدهد. اگر بعد از چند دقیقه استراحت، ضربان به حالت عادی برگردد، جای نگرانی نیست.
اما اگر این تپش با شدت غیرعادی، درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا سرگیجه همراه باشد، میتواند نشانهی کاهش خونرسانی به عضلهی قلب (آنژین فعالیتی) باشد. مخصوصاً اگر این حالت در فعالیتهایی که قبلاً بهراحتی انجام میدادید تازه ایجاد شده باشد، حتماً باید با تست ورزش و معاینهی قلب بررسی شود. کاهش سطح آمادگی بدنی، کمخونی و مشکلات تیروئید نیز میتوانند تپش هنگام فعالیت را تشدید کنند.
علت مورمور شدن یا خواب رفتن پشت قلب
حس مورمور شدن، گزگز یا خواب رفتن در ناحیهی پشت قلب یا سمت چپ قفسه سینه، اگرچه ترسناک به نظر میرسد، در بیشتر موارد منشأ قلبی ندارد. شایعترین علت آن، تحریک یا فشار روی اعصاب بیندندهای، گرفتگی عضلات قفسه سینه یا مشکلات ستون فقرات گردنی و پشتی است. اضطراب و استرس نیز میتوانند این حس گزگز را در ناحیهی قلب ایجاد کنند.
با این حال، تشخیص قطعی نیازمند معاینه است؛ چون در موارد نادر، احساسهای غیرعادی در ناحیهی قلب میتواند به مشکلات قلبی هم مربوط باشد. اگر این حس مورمور همراه با درد فشارنده، تنگی نفس یا انتشار درد به دست و فک باشد، باید فوراً بررسی شود. اما اگر صرفاً یک حس گذرای سطحی است که با تغییر وضعیت بدن تغییر میکند، احتمال منشأ عضلانی-عصبی آن بیشتر است.
علت بیحالی و بیحسی بدن همراه با تپش قلب
ترکیب بیحالی و ضعف عمومی بدن با تپش قلب، الگویی است که افراد زیادی آن را تجربه میکنند. این حالت اغلب نشاندهندهی این است که بدن یا قلب تحت فشار قرار گرفته و انرژی کافی در دسترس نیست. کمخونی یکی از شایعترین علل است؛ وقتی خون اکسیژن کافی حمل نمیکند، هم احساس بیحالی ایجاد میشود و هم قلب برای جبران تندتر میزند.
سایر علل رایج شامل اختلالات تیروئید (پرکاری یا کمکاری)، افت قند خون، کمآبی، کمبود ویتامینها و گاهی مشکلات ریتم قلب است. اگر بیحالی و تپش قلب مزمن شده و با ورزش و استراحت بهتر نمیشود، انجام آزمایش خون (شامل شمارش خون، تیروئید و آهن) بههمراه نوار قلب توصیه میشود تا علت دقیق مشخص شود.
علت احساس قلقلک یا نیش زدن در قلب چیست؟
برخی افراد حسی شبیه قلقلک، نیش زدن یا یک تیر کوتاه و تیز در ناحیهی قلب را گزارش میکنند. این نوع درد یا حس، که معمولاً چند ثانیه طول میکشد و بهسرعت میگذرد، در اغلب موارد منشأ قلبی ندارد. شایعترین علت آن، درد عضلانی-اسکلتی قفسه سینه (مثل التهاب غضروف دنده) یا تحریک عصبی است. این حسها معمولاً با نفس عمیق، لمس یا تغییر حالت بدن تغییر میکنند که نشانهی غیرقلبی بودن آنهاست.
برخلاف درد قلبی واقعی که معمولاً فشارنده، مبهم و گسترده است و با فعالیت بدتر میشود، حس قلقلک یا نیشزدن نقطهای و کوتاه است. با این حال، اگر این حس مکرر شد یا با علائم دیگری مثل تنگی نفس و تپش همراه شد، مشورت با پزشک برای اطمینان توصیه میشود.
سنگینی قفسه سینه و داغ شدن سر همراه با تپش قلب
احساس سنگینی یا فشار در قفسه سینه که با داغ شدن سر و صورت و تپش قلب همراه میشود، میتواند چند منشأ داشته باشد. در بسیاری از موارد، این حالت ناشی از اضطراب و حملات پانیک است که با ترشح آدرنالین، همزمان باعث تپش، گرگرفتگی و حس سنگینی سینه میشود. فشار خون بالا نیز میتواند با داغ شدن سر و سنگینی سینه همراه باشد.
با این حال، سنگینی قفسه سینه یکی از علائمی است که هرگز نباید سرسری گرفته شود؛ چون میتواند نشانهی آنژین یا مشکل قلبی نیز باشد. اگر این سنگینی فشارنده است، بیش از چند دقیقه طول میکشد، یا با تنگی نفس و انتشار درد به بازو همراه است، باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
هفت نشانه ی بیماری قلبی
در ادامه به هفت نشانه ی بیماری قلبی پرداخته ایم.
درد یا فشار قفسه سینه (آنژین)
درد یا فشار قفسه سینه از اولین علائمی است که هر کسی را یاد بیماری قلبی می اندازد! باید بگوییم که درست فکر می کنید: این علائم ممکن است نشانه ی بیماری قلبی بوده و باید جدی گرفته شوند!
درد یا فشاری که به طور منظم در ناحیه قفسه سینه رخ داده و پس از چند دقیقه از بین می رود با نام آنژین شناخته می شود. آنژین معمولاً مشکل رایجی بوده و به دلیل کاهش جریان خون به قلب اتفاق می افتد. علائم این مشکل در افراد مختلف، متفاوت است:
به عنوان مثال، برخی از افراد آنژین را به سوزش معده یا سوء هاضمه تشبیه می کنند؛ در حالی که برخی دیگر از افراد ممکن است احساسی مثل سفتی قفسه سینه، گزگز، بی حسی یا تنها یک احساس غیر عادی را تجربه کنند.علائم آنژین ممکن است در زنان و مردان متفاوت باشد. به عنوان مثال، زنان اغلب با درد شدید قفسه سینه مواجه شده و مردان فشار قفسه سینه را گزارش می کنند.ممکن است ناراحتی و درد تنها به قفسه سینه محدود نشود. درد، فشار، گزگز یا بی حسی می تواند در نواحی پشت، گردن، فک، بازوها یا سایر نواحی نیز رخ دهد.شما ممکن است تنها درد و فشار قفسه سینه یا بالاتنه را تجربه نکنید؛ بلکه در برخی افراد این درد و فشار با علائمی مثل احساس سرگیجه یا تنگی نفس همراه است.آنژین به دو نوع پایدار و ناپایدار تقسیم می شود. آنژین پایدار قابل پیشبینی تر بوده و مدت کوتاه تری طول می کشد. به عنوان مثال، شما ممکن است در هوای سرد، در حین ورزش، بالا رفتن از پله ها یا زمان استرس دچار آنژین پایدار شوید.
از سوی دیگر، آنژین ناپایدار اغلب غیر قابل پیش بینی، شدیدتر و طولانی تر است و حتی ممکن است نیاز به مراقبت های پزشکی داشته باشید. در صورتی که این علائم مشکوک را تجربه کردید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. مراجعه سریع به پزشک، باعث تشخیص زودهنگام بیماری و پیشگیری از اتفاقات جدی خواهد شد.
نفس تنگی پیاپی
تنگی نفس که با نام دسپنیا نیز شناخته می شود، از دیگر علائم بیماری قلبی است که نمی توان از آن چشم پوشی کرد. تنگی نفس می تواند به تنهایی (بدون علائم دیگر) در زنان رخ دهد. علاوه بر این، تنگی نفس ممکن است به صورت متفاوتی در افراد مختلف رخ داده و در شرایط مختلفی نیز ایجاد شود. بنابراین بیان یک تعریف کلی برای تنگی نفس امری دشوار می باشد. این مشکل می تواند به صورت زیر بروز یابد:
تنگی نفسی که در زمان دراز کشیدن اتفاق افتاده و با نشستن بهبود می یابد معمولاً به دلیل مشکلات معمولی تر رخ داده و قابل کنترل است. درمان مشکلات تنفسی و پیگیری این مشکل می تواند به رفع آن کمک کند.
الگوهای مختلف ضربان قلب (تپش یا اسکیپ ضربان)
پر پر زدن قلب یا احساس ناگهانی از دست رفتن ضربان، نمونه هایی از تپش قلب هستند. به بیانی ساده تر، زمانی که تپش قلب دارید، بیشتر از همیشه متوجه ضربان قلب خود می شوید!
احساس تپش قلب معمولاً دردناک نیست، اما حس عجیبی دارد. ممکن است در این لحظه شما احساس کنید که قلب شما در حال بال بال زدن است یا یک ضربان را جا انداخته است. همچنین، در برخی موارد ضربان قلب تند یا آهسته را تجربه می کنید، یا قلب شما سنگین و به سختی می تپد.
تپش قلبی که در برخی موارد رخ می دهد و سریع از بین می رود، طبیعی است. حتی سالم ترین قلب ها هم گاهی دچار تپش قلب می شوند. اما اگر به طور منظم دچار این مشکل می شوید، بهتر است علائم خود را ثبت کرده و به پزشک اطلاع دهید.
از خودتان بپرسید:به عنوان مثال، آیا هنگام دراز کشیدن یا نشستن تپش قلب می گیرید؟ یا هنگام ورزش حس می کنید که قلبتان کنده می شود؟ یا این حالت در زمان استراحت نیز پیش می آید؟
چه چیزی باعث تپش قلب می شود؟ چندین توضیح مختلف برای پاسخ به این سؤال وجود دارد. تپش قلب مکرر ممکن است با آریتمی های قلبی مثل تاکی کاردی، برادی کاردی یا فیبریلاسیون دهلیزی مرتبط باشد که تمامی این مشکلات قابل کنترل و درمان هستند.
خستگی مداوم (بی حالی)
همه ی ما گاهی خسته و کسل می شویم یا احساس می کنیم به اندازه کافی نخوابیده ایم. اما اگر این احساس «گاهی» نبود و مداوم برای شما اتفاق می افتد، به دنبال دلیل آن باشید.
به طور کلی، احساس خستگی مداوم با عدم داشتن انرژی کافی برای انجام فعالیت های روزمره توصیف می شود. شما معمولاً با توجه به احساس و اشتیاقی که برای انجام کارها دارید، می توانید احساس خستگی را تشخیص دهید. برخی از سؤالاتی که در این باره باید از خودتان بپرسید عبارتند از:
با وجود اینکه ممکن است تصور کنید این احساس خستگی مداوم مشکل بزرگی نیست، اما باید آن را جدی بگیرید. به خصوص اگر در کنار این مشکل، سایر علائم مشکلات قلبی-عروقی (که در این مقاله به آن اشاره شد) را تجربه می کنید. خستگی مفرط ممکن است نشانه ی این باشد که قلب شما درست کار نمی کند که همین امر می تواند ناشی از مشکلات قلبی جدی تر یا بیماری های زمینه ای مثل مشکلات تیروئید باشد.
سرگیجه یا سبکی سر
سرگیجه و سبکی سر ممکن است به دلایل مختلفی مثل میگرن شدید یا ایستادن ناگهانی اتفاق بیفتد. اما اگر شما به طور منظم این حس را تجربه می کنید، باید دنبال دلیل آن بگردید. این مشکل در برخی موارد، ممکن است ناشی از یک بیماری زمینه ای مثل بیماری قلبی باشد.
به عبارت ساده تر، زمانی که قلب شما خون را به درستی پمپاژ نمی کند، فشار خون شما کاهش می یابد. افت فشار خون می تواند باعث سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم شود.
بهترین اقدام این است که در مورد علائم، سابقه پزشکی و علل احتمالی مشکلتان با یک پزشک مشورت کنید. باز هم تکرار می کنیم که مراقبت از سلامتی خود را به تعویق نیندازید. معاینه و تشخیص سریع تر می تواند به درمان بیماری و پیشگیری از مشکلات جدی تر کمک کند.
تورم بی دلیل (به خصوص در مچ و ساق پا)
تورم پاسخ طبیعی بدن به تجمع مایعات می باشد. این مشکل می تواند طیف گسترده از دلایل مثل نیش پشه، درد، گرفتگی و … را در بر بگیرد. اما اگر متوجه تشدید تورم در نواحی خاصی مثل مچ، ساق پا و روی پاها شدید، نمی توانید به راحتی از کنار آن رد شوید. تورم شما می تواند مشکلاتی مثل ناتوانی در پوشیدن کفش، درد یا حساس شدن پوست پا را در پی داشته باشد.
خوشبختانه شما می توانید با راهکارهای ساده ای مثل پوشیدن جوراب های فشرده سازی، تورم پاهای خود را کاهش دهید. اما بهتر است دلیل اصلی این تورم را کشف و درمان کنید.
افزایش وزن ناگهانی
تغییر وزن به میزان چند کیلو در طول زمان امری عادی است. اما اگر به طور ناگهانی چند کیلو چاق شده اید، ممکن است بدن شما دچار احتباس مایعات شده باشد. افزایش وزن ممکن است در برخی موارد مشهود نباشد (به خصوص اگر متوجه تورم نواحی مختلف بدن خود نشده باشید)؛ اما ممکن است احساس نفخ، مشکلاتی افزایش فشار خون یا تنگی نفس در کنار افزایش وزن شما ظاهر شوند.
بنابراین اگر متوجه افزایش وزن ناگهانی خود شده اید، باید به پزشک مراجعه کرده و تغییرات وزن خود را به صورت روزانه تحت نظر بگیرید. به طور کلی، افزایش وزن ۱ تا ۱.۵ کیلوگرم در روز یا ۲.۵ کیلوگرم در هفته می تواند نشان دهنده یک مشکل اساسی باشد.
تجربیات واقعی از علائم عجیب قلبی
گاهی شنیدن تجربهی دیگران کمک میکند بفهمیم تنها نیستیم و این علائم چقدر شایعاند. در ادامه چند روایت از افرادی که علائم عجیب قلبی را تجربه کردهاند میخوانید؛ این روایتها نمونههایی از موقعیتهای شایع هستند و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نمیشوند.
«چند ماهی بود که وقتی سریع از جا بلند میشدم، یکدفعه چشمم سیاهی میرفت، سرم گیج میرفت و قلبم تند میزد. خیلی ترسیده بودم. رفتم پیش دکتر قلب. آزمایش خون و نوار قلب دادم. مشخص شد کمخونی شدید دارم و فشارم هم پایین است. با درمان کمخونی و رعایت آب و تغذیه، آن سیاهی چشمها تقریباً تمام شد. دکتر گفت قلبم سالم است و خیالم راحت شد.»
«تازگی متوجه شده بودم وقتی از پلههای خانه بالا میروم، نفسم سنگین میشود و قلبم بدجوری میکوبد؛ کاری که سالها راحت انجام میدادم. همسرم اصرار کرد بروم دکتر. تست ورزش دادم و دکتر متوجه کاهش خونرسانی به قلبم شد. خوشبختانه بهموقع اقدام کردم و تحت درمان قرار گرفتم. اگر آن تپش موقع پله را جدی نگرفته بودم، شاید اتفاق بدتری میافتاد.»
«مدتی یک حس مورمور و گزگز در پشت قلبم داشتم که خیلی نگرانم میکرد. فکر میکردم حتماً قلبم مشکل دارد. بعد از معاینه و نوار قلب، دکتر گفت قلبم کاملاً سالم است و این حس بهخاطر فشار روی اعصاب و گرفتگی عضلات پشتم است. با چند جلسه فیزیوتراپی و اصلاح حالت نشستنم، آن حس مورمور از بین رفت.»
«یک دوره خیلی پر استرس داشتم. گاهی وسط کار یکدفعه حس میکردم قفسه سینهام سنگین میشود، سرم داغ میشد و قلبم تند میزد. مطمئن بودم مشکل قلبی دارم. رفتم دکتر، همهی آزمایشها و نوار قلب نرمال بود. دکتر گفت این حملات از اضطراب است. با کنترل استرس و تمرین تنفس، حالا خیلی کمتر اذیت میشوم، ولی خوشحالم که یکبار کامل بررسی شدم.»
«مدتی بود همیشه احساس بیحالی و خستگی داشتم و کوچکترین کاری که میکردم قلبم تند میزد. فکر میکردم فقط خستهام. وقتی رفتم دکتر و آزمایش دادم، مشخص شد هم کمخونی دارم و هم تیروئیدم کمکار است. بعد از شروع درمان، انرژیام برگشت و آن تپشها هم کم شد. هیچوقت فکر نمیکردم بیحالی ساده اینقدر به قلب ربط داشته باشد.»
تشخیص اینکه علائم شما خطرناک است یا بیخطر، تنها با معاینه، نوار قلب یا تست ورزش ممکن است. برای رزرو نوبت یا پرسیدن سوال خود از دکتر مرعشیزاده، فوقتخصص قلب و عروق، همین حالا اقدام کنید.
