احتمالاً در تمام مقاله هایی که در مورد نحوه ی درمان واریس پا خوانده اید، با پوشیدن جوراب های فشرده سازی یا جوراب واریس پا مواجه شدید. با این وجود، بسیاری از افراد از ایده ی پوشیدن جوراب واریس خوششان نمی آید. بیماران مبتلا به واریس نه تنها از نظر جسمی در این جوراب ها راحت نیستند، بلکه از ظاهر این پوشش ها نیز ناراضی می باشند.
به همین دلیل، یکی از رایج ترین سؤالاتی که بیماران از ما می پرسند این است که «آیا پوشیدن جوراب واریس برای درمان رگ های واریسی مؤثر است و ارزش این همه سختی کشیدن را دارد؟» پاسخ ما به این سؤال: بهترین راه این است که نهایت تلاشتان را بکنید. در اغلب موارد بعد از پوشیدن جوراب واریس، از تأثیرشان در بهبود علائم شگفت زده خواهید شد!
جوراب واریس چیست؟
جوراب های فشرده سازی یا جوراب های واریس، جوراب هایی طبی هستند که با اعمال فشار به ساق پا، به بهبود گردش خون در این ناحیه کمک می کنند. این جوراب ها برای بیماران مبتلا به نارسایی وریدی بسیار مؤثر بوده و جریان خون از پاها به قلب را افزایش می دهد. جوراب های واریس همچنین می توانند درد و ورم پاها را کاهش دهد.
جوراب واریس برای چی خوبه؟
پزشک ممکن است بنا به دلایل مختلف، پوشیدن جوراب های فشرده سازی را توصیه کند. فواید جوراب واریس عبارتند از:
- بهبود گردش خون در پاها
- پیشگیری از تجمع خون در پاها
- پشتیبانی از رگ ها
- کاهش تورم پاها
- کاهش فشار ارتواستاتیک؛ که باعث گیجی یا سرگیجه در حین ایستادن می شود.
- پیشگیری از زخم شدن پاها
- پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی در پاها
- کاهش درد ناشی از واریس
بهبود تخلیه غدد لنفاوی
نحوه ی عملکرد جوراب های واریس پا چگونه است؟
برای یافتن نحوه ی عملکرد جوراب های واریس پا، ابتدا باید دلیل ایجاد رگ های واریسی را بدانید. وریدها یا سیاهرگ ها وظیفه ی رساندن خون از اندام ها به قلب را بر عهده دارند. این سیاهرگ ها دارای دریچه های یک طرفه ای هستند که پس از عبور خون بسته شده و مانع از برگشت خون به عقب می گردند. زمانی که بنا به دلایلی این دریچه ها ضعیف شده و درست کار نمی کنند، خون به عقب برگشته و درون رگ های شما انباشته می شوند. همین امر باعث تورم و برآمدگی رگ ها و ایجاد واریس خواهد شد.
جوراب های فشرده سازی یا جوراب های واریس، میزان تجمع خون در رگ های پا و تورم ناشی از آن را کاهش می دهد. در واقع، این جوراب ها با فشار دادن رگ ها باعث می شوند که خون به سمت بالاتنه و قلب جریان پیدا کند.
متخصصین عروق پس از جراحی رگ های واریسی، جوراب های واریس را تجویز می کنند. جوراب های واریس در درمان رگ های واریسی مؤثر هستند؛ زیرا این جوراب ها به بهبود گردش خون کمک می کنند. واریس یکی از بیماری های رایج وریدی است که باعث اختلال در گردش خون می شود.
سایر شرایطی که پزشکان جوراب های واریس را توصیه می کنند عبارتند از:
- ادم
- رگ های عنکبوتی
- ترومبوز ورید عمقی (DVT)
- گرفتگی های ساق پا
- سندرم پای بی قرار
- هایپوتنشن ارتواستاتیک
- نارسایی مزمن وریدی
- پلانتار فاشئیت
- سندرم تاکی کاردی ارتواستاتیک وضعیتی (POTS)
- سندرم پس از ترومبوتیک
- لنف ادم
پوشیدن جوراب های واریس برای اکثر بیماران مبتلا به این مشکلات می تواند مفید باشد. با این حال، اگر دچار نوروپاتی محیطی، بیماری شریان محیطی، درماتیت یا عفونت های پوستی هستید، به هیچ وجه پوشیدن این جوراب ها توصیه نمی شود. زیرا فشرده سازی در این موارد ممکن است وضعیت شما را وخیم تر کرده و منجر به تشدید عوارض شود.
جوراب واریس طبی چیست؟
تمام جوراب های فشرده سازی یکسان نیستند. موارد موجود در فروشگاه های محل زندگی شما، برای درمان رگ های واریسی مناسب نبوده و ممکن است برای پیاده روی یا استفاده در محیط کاری که در آن ساعت ها پشت میز نشسته اید مناسب باشند؛ اما باید توجه داشته باشید که این جوراب ها به تسکین علائم واریس کمکی نمی کنند و برای این منظور شما باید جوراب های طبی واریس را تهیه کنید.
جوراب واریس طبی دارای درجه فشرده سازی است. به این معنی که فشار در مچ پا بیشتر از ساق پا می باشد. اگر جوراب های بلند تهیه کردید، هرچه جوراب به باسن شما نزدیک تر می شود میزان فشاری که به پاهای شما وارد می کند کمتر است. جوراب های طبی واریس تحت مشخصات پزشکی و فنی دقیقی تولید شده و سطح فشار متعادلی را به رگ ها وارد می کنند.
ساپورت، جوراب شلواری و جوراب های بلند، نمی توانند کار جوراب های واریس طبی را انجام دهند. زیرا میزان فشاری که به سراسر پاهای شما وارد می کنند به یک اندازه است. جوراب های طبی واریس در سطوح مختلف فشرده سازی در دسترس هستند. پزشک یا متخصص شما می تواند مناسب ترین سطح فشرده سازی را برای شما تجویز کند. بهترین درجه فشرده سازی بین 20 تا 30 میلی متر جیوه می باشد.
به طور کلی 4 سطح فشرده سازی برای جوراب های طبی واریس وجود دارد:
| کلاس | فشار (mmHg) | کاربرد | نیاز به نسخه؟ |
|---|---|---|---|
| کلاس ۱ (خفیف) | ۱۵ تا ۲۰ | پیشگیری، خستگی پا، مسافرت طولانی، شروع واریس عنکبوتی | خیر |
| کلاس ۲ (متوسط) | ۲۰ تا ۳۰ | واریس با علائم (سنگینی، تورم)، بعد از اسکلروتراپی، بارداری | توصیه میشود |
| کلاس ۳ (قوی) | ۳۰ تا ۴۰ | واریس شدید، زخم وریدی، نارسایی مزمن وریدی، بعد از DVT | بله — فقط با تجویز پزشک |
| کلاس ۴ (بسیار قوی) | بالای ۴۰ | لنفادم شدید، موارد خاص بالینی | بله — فقط با تجویز پزشک |
برای اکثر بیماران مبتلا به واریس پا، کلاس ۲ با فشار ۲۰ تا ۳۰ میلیمتر جیوه مناسبترین انتخاب است. اما حتماً قبل از خرید با پزشک متخصص مشورت کنید تا کلاس مناسب وضعیت شما تجویز شود.
نحوه انتخاب سایز جوراب واریس
انتخاب سایز درست جوراب واریس به اندازه انتخاب کلاس فشاری اهمیت دارد. جوراب گشاد تأثیر درمانی ندارد و جوراب تنگتر از حد ممکن است گردش خون را مختل کند. برای اندازهگیری صحیح، صبح و قبل از بلند شدن از رختخواب (زمانی که پا کمترین تورم را دارد) مراحل زیر را انجام دهید.
دور باریکترین قسمت مچ پا و دور پهنترین قسمت ساق (معمولاً ۱۵ سانتیمتر پایینتر از زانو) را با متر نواری اندازه بگیرید. این دو عدد را با جدول سایز برند جوراب مطابقت دهید.
علاوه بر دور مچ و ساق، دور پهنترین قسمت ران را هم اندازه بگیرید. طول پا از کف زمین تا زیر باسن را هم یادداشت کنید. این اندازهها را با جدول سایز برند مطابقت دهید.
اگر اندازههای شما بین دو سایز قرار گرفت، با پزشک مشورت کنید. انتخاب سایز نادرست نهتنها بیفایده است، بلکه ممکن است مشکلات گردش خون را بدتر کند.
نحوه نگهداری جوراب های فشرده سازی
نگهداری و مراقبت از جوراب های فشرده سازی کار سختی نیست. شما تنها با رعایت چند نکته می توانید طول عمر و دوام این جوراب ها را افزایش دهید:
- جوراب های واریس را با آب سرد یا ولرم بشویید.
- در حین شست و شوی این جوراب ها از نرم کننده های لباس استفاده نکنید. شست و شو تنها با صابون یا مواد شوینده ملایم انجام شود.
- پس از شست و شو، به هیچ وجه از خشک کن استفاده نکنید. جوراب ها را آویزان کنید تا خشک شوند.
با وجود اینکه جوراب های واریس، 100% از ایجاد واریس پیشگیری نمی کنند، اما تا حدود زیادی جریان خون را بهبود بخشیده و احتمال ابتلا به واریس را کاهش می دهند.
پیش از استفاده از جوراب های واریس، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
عوارض و موارد منع مصرف جوراب واریس
جوراب واریس برای اکثر افراد بیخطر است، اما در برخی شرایط پزشکی نباید استفاده شود. استفاده نادرست یا بدون مشورت پزشک میتواند عوارضی ایجاد کند.
عوارض احتمالی
ممنوعیت مصرف
اگر هنگام استفاده از جوراب واریس احساس بیحسی، سوزنسوزن شدن، کبودی انگشتان یا افزایش درد کردید، فوراً جوراب را دربیاورید و با پزشک مشورت کنید.
برای تجویز جوراب واریس مناسب وضعیت شما یا بررسی نیاز به درمان تخصصی، با مطب مشورت کنید
انواع جوراب های فشرده سازی
- جوراب های فشرده سازی درجه دار
- جوراب های ضد آمبولی
- جوراب های حمایت کننده غیر پزشکی (جوراب های مسافرتی)
جوراب های فشرده سازی درجه دار
جوراب واریس درجه دار، فشار کنترل شده ای به پا -به ویژه در قسمت مچ- وارد می کند که از این فشار در نواحی بالا تر پا کاسته می شود. درجه هر یک از این جوراب ها با توجه به دامنه حرکتی، طول و استحکام خاصی تعیین می گردد.
جوراب های واریس درجه دار باید توسط پزشک تجویز شوند. جوراب های زیر زانو به کاهش تورم پای ناشی از تجمع مایع (ادم محیطی) کمک می کنند. جوراب هایی که تا ران یا کمر هستند، به منظور کاهش تجمع خون در پاها و جلوگیری از افت فشار خون ارتواستاتیک تجویز می شوند. برخی از تأمین کنندگان، قادر به شخصی سازی جوراب های سفارشی هستند و آنها را در طرح ها و رنگ های مختلف ارائه می دهند.
جوراب های ضد آمبولی
جوراب های ضد آمبولی خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را کاهش می دهند. این نوع جوراب ها نیز مانند جوراب های واریس درجه دار، فشار کنترل شده ای به پا وارد می کنند. با این وجود، درجه فشرده سازی متفاوت می باشد. جوراب های ضد آمبولی برای افرادی که قادر به حرکت نیستند تجویز می شود.
جوراب های فشرده سازی غیر طبی
جوراب های فشرده سازی غیر طبی یا مسافرتی نیاز به نسخه ندارند. این نوع جوراب ها معمولاً شامل جوراب های حمایتی و جوراب های پرواز می شوند که برای درمان خستگی و درد پاها مورد استفاده قرار می گیرند. جوراب های فشرده سازی غیر طبی فشار یکنواختی به پاها اعمال می کند، اما میزان فشار از جوراب های واریس طبی و تجویزی کمتر می باشد. شما می توانید این جوراب ها را از داروخانه ها یا فروشگاه های آنلاین تهیه کنید.
جوراب واریس در بارداری
بارداری یکی از شایعترین دورههایی است که زنان به واریس پا مبتلا میشوند. افزایش حجم خون، فشار رحم بر رگهای لگنی و تغییرات هورمونی همگی دریچههای وریدی را ضعیف میکنند. پزشکان معمولاً جوراب واریس کلاس ۱ یا ۲ را از سهماهه دوم بارداری توصیه میکنند. این جورابها هم تورم پا را کاهش میدهند و هم از بدتر شدن رگهای واریسی جلوگیری میکنند.
در دوران بارداری، جوراب واریس را صبح قبل از بلند شدن از تخت بپوشید و شب قبل از خواب دربیاورید. اگر در طول روز تورم پا دارید، چند دقیقه پاها را بالاتر از سطح قلب نگه دارید و سپس جوراب را بپوشید.
جوراب واریس در پرواز و مسافرت طولانی
نشستن طولانیمدت در هواپیما یا خودرو خطر تجمع خون در پاها و حتی ترومبوز ورید عمقی (DVT) را افزایش میدهد. جورابهای فشاری مسافرتی (کلاس ۱) برای پروازهای بالای ۴ ساعت به همه توصیه میشوند، بهویژه به زنانی که سابقه واریس، بارداری یا مصرف قرص ضدبارداری دارند. در کنار جوراب، نوشیدن آب کافی و راه رفتن هر ساعت یکبار در راهرو هواپیما هم توصیه میشود.
پیاده روی با جوراب واریس؟ آیا امکانپذیر است؟
بله، شما باید هنگام پیادهروی جورابهای فشاری بپوشید. پیادهروی یک راه طبیعی برای تقویت جریان خون و بهبود سلامت پا است. این کار عضلات ساق پا را درگیر میکند که به عنوان پمپی برای کمک به بازگشت خون به قلب عمل میکنند.
برای افرادی که شرایط پزشکی خاصی مانند واریس و نارسایی وریدی دارند و افرادی که در معرض خطر ترومبوز ورید عمقی (DVT) هستند، پوشیدن جورابهای فشاری بیخطر است. پوشیدن جورابهای فشاری هنگام راه رفتن میتواند تسکین و پشتیبانی قابل توجهی ایجاد کند.
علاوه بر این، جورابهای فشاری، پشتیبانی و پایداری بیشتری را برای پاها فراهم میکنند. این امر میتواند به ویژه برای افرادی که پاهای ضعیف یا دردناکی دارند مفید باشد. فشار ملایمی که توسط جورابها اعمال میشود، به جریان روان خون کمک میکند و خطر لخته شدن خون و سایر مشکلات عروقی را کاهش میدهد.
جوراب واریس را چند ساعت بپوشیم?
بستگی به نوع جوراب فشاری که میپوشید دارد. پوشیدن اکثر جورابهای فشاری برای چند ساعت بیخطر است. برخی دیگر، مانند جورابهای فشاری تجویز شده، برای پوشیدن در تمام طول روز و گاهی حتی تمام شب بیخطر هستند. با پزشک خود در مورد مدت زمان ایمن پوشیدن جورابهای فشاری صحبت کنید.
خوابیدن با جوراب واریس
جورابهای فشاری طوری طراحی شدهاند که بیشترین فشار را در مچ پا وارد کنند و به تدریج با بالا رفتن به سمت پا، فشار کاهش یابد. این طراحی به بازگرداندن خون به سمت قلب هنگام ایستادن یا نشستن در طول روز کمک میکند.
با این حال، بدن شما هنگام دراز کشیدن به این پشتیبانی اضافی نیاز ندارد. جاذبه دیگر خون را به سمت پاهای شما نمیکشد، بنابراین خوابیدن با جورابهای فشاری در طول شب چندان ضروری نیست.
به طور کلی برای اکثر افراد پوشیدن جورابهای فشاری هنگام خواب بیخطر است. پوشیدن آنها برای مدت کوتاهی مانند هنگام چرت زدن، اشکالی ندارد. با این حال، درآوردن آنها در شب میتواند به پوست شما استراحتی که بسیار مورد نیاز است را بدهد. توجه به این نکته مهم است که استفاده طولانی مدت از جورابهای فشاری میتواند خطراتی را برای افرادی که شرایط خاصی مانند بیماری شریان محیطی یا دیابت دارند، ایجاد کند، که در این شرایط گردش خون ممکن است از قبل به خطر افتاده باشد.
سوالات متداول
۱. آیا جوراب واریس فقط برای زنان است؟
خیر. جوراب واریس برای هر فردی که مشکل وریدی دارد مناسب است. مردان هم به واریس مبتلا میشوند، بهویژه کسانی که شغل ایستاده دارند. امروزه جورابهای واریس مردانه در طرحهای متنوع و شبیه جوراب معمولی تولید میشوند.
۲. چقدر طول میکشد تا جوراب واریس اثر کند؟
اکثر بیماران ظرف چند روز تا یک هفته اول استفاده، کاهش قابلتوجهی در سنگینی و تورم پا احساس میکنند. اما برای نتیجه پایدار، استفاده روزانه و مستمر لازم است. با قطع استفاده، علائم دوباره برمیگردند.
۳. آیا جوراب واریس معمولی داروخانهای کافی است؟
جورابهای فشاری معمولی داروخانهای (بدون درجهبندی پزشکی) برای پیشگیری و کاهش خستگی پا مناسب هستند، اما برای درمان علائم واریس کافی نیستند. جوراب واریس طبی باید درجهبندی فشار داشته باشد و ترجیحاً با تجویز پزشک تهیه شود.
۴. هر چند وقت باید جوراب واریس را عوض کرد؟
جورابهای واریس طبی با استفاده روزانه، معمولاً بعد از ۳ تا ۶ ماه خاصیت فشاریشان کاهش مییابد. وقتی حس کردید فشار جوراب کمتر شده یا کشسانی آن از بین رفته، زمان تعویض رسیده است. داشتن دو جفت و استفاده یکروزدرمیان عمر هر جفت را طولانیتر میکند.
۵. آیا ورزشکاران هم باید جوراب واریس بپوشند؟
برخی ورزشکاران از جوراب فشاری کلاس ۱ برای بهبود عملکرد و کاهش خستگی عضلانی استفاده میکنند. این جورابها بهویژه در دوندگان و دوچرخهسواران محبوب هستند. اما اگر واریس ندارید، استفاده از آنها الزامی نیست و بیشتر به ترجیح شخصی برمیگردد.
دکتر آرمین مرعشیزاده، فوقتخصص قلب و عروق — مشاوره تخصصی واریس و تجویز جوراب فشاری
بیشتر بخوانید: چرا دچار التهاب پا می شویم؟
