واریس لگنی چیست؟ رگ های واریسی لگن، سیاهرگ هایی متسع شده هستند که بیشتر در بدن زنان ظاهر می شوند و روی رحم اثر می گذارند اما علاوه بر آن، می توانند لوله های فالوپ یا تخمدان ها را نیز درگیر کنند. واریس لگن درمان خاصی ندارد. با این حال در صورت وجود علائم، می توان آن ها را با دارو درمانی یا آمبولیزاسیون (بستن رگ) کنترل و مدیریت کرد.
اگر درد مزمن لگن یا احساس سنگینی طولانیمدت دارید، تشخیص درست نیازمند معاینهی تخصصی است.
چرا واریس لگن زنان، سندروم احتقان ورید لگن نیز نامیده می شود؟
سندروم به معنای مجموعه ای از علائم است که درد و نشانه های مشترک عینی بیماری ها را در خود دارد. به این دلیل به واریس لگن، سندرم احتقان وریدی می گویند که مجموعه ای از علائم و نشانه های (مانند درد لگن، درد در حین آمیزش جنسی، احساس سنگینی لگن و وجود رگ های واریسی در واژن، فرج، ران ها یا در ناحیه ی کفلی) مربوط به وجود رگ های متسع شده یا واریسی در ناحیه ی لگن است.
این وریدهای گشاد شده منجر به تجمع خون وریدی در ناحیه ی لگن شده و در نتیجه ی احتقان وریدهای لگنی ایجاد می شود. عمده ترین شکایت مرتبط با این دو مشکل، درد مزمن و طولانی مدت لگن است.
علل بروز رگ های واریسی چیست؟
وجود رگ های واریسی در ناحیه ی لگن، فقط می تواند ناشی از عوامل ژنتیکی باشد. با این حال، بروز آن ها بعد از بارداری شایع تر خواهد بود، زیرا بدن باید رگ های آن ناحیه را گشاد کند تا تمام خون لازم برای بارداری منتقل شود. علاوه بر این، هورمون هایی که در دوران بارداری تولید می شوند، تمام سیاهرگ های بدن زن را نیز گشاد می کنند.
در ادامه، دریچه های داخل وریدهای لگنی از کار می افتند و خون وریدی در رگ های لگن تجمع پیدا می کنند که منجر به درماتیت استاز وریدی و اکتازی یا افزایش رگ های واریسی لگن می شود. علت های سندروم احتقان ورید لگن بسیار زیاد هستند.
این بیماری می تواند ناشی از ناهنجاری های آناتومیک انسدادی، آسیب هایی که از احتقان وریدی ثانویه نشأت می گیرند، عوامل هورمونی، عوامل ارثی، جراحی های لگنی، رگ های واریسی قبل یا بعد از چند قلو زایی باشد. عدم وجود دریچه ی وریدهای تخمدانی، 15 درصد در سمت چپ و 6 درصد در سمت راست، می تواند فراوانی بیشتر رگ های واریسی لگن را در وابستگی وریدهای تخمدان چپ در مقایسه با سمت راست توضیح دهد، که امری نادر است.
علائم واریس لگن چیست؟
وریدهای واریسی لگن معمولاً هیچ نوع علامتی ایجاد نمی کنند. با این حال، برخی از زنان ممکن است موارد زیر را تجربه نمایند:
- رگ های واریسی قابل مشاهده در واژن، ران یا ناحیه ی کفلی
- درد شکم
- درد هنگام آمیزش جنسی
- احساس سنگینی در ناحیه ی تناسلی
- بی اختیاری ادرار
- افزایش سیکل قاعدگی.
علائم بیمار هنگام نشستن یا دراز کشیدن او ممکن است متفاوت باشد، زیرا باعث می شود خون راحت تر به قلب برگردد. با این حال، عموماً بیماران همیشه دردی ثابت دارند. معمولاً متخصص زنان و زایمان از طریق آزمایش هایی مانند سونوگرافی داپلر، سی تی اسکن شکم یا لگنی و MRI، رگ های واریسی لگن را تشخیص می دهد.
تشخیص واریس لگن به چه صورت است؟
درمان واریس کشاله رانتشخیص سندروم احتقان ورید لگن، کار چندان آسانی نیست. این عارضه معمولاً در زنان میانسال، چندزا و با درد مزمن لگن دیده می شود که با فعالیت و حالت ارتواستاتیک تشدید خواهد شد و گاهی اوقات مربوط به مقاربت دردناک (دیسپارونی) یا در طول قاعدگی (دیسمنوره)، فوریت در ادرار کردن، احساس سنگینی در ناحیه لگن و پرینه است. سندروم احتقان ورید لگن و واریس لگن به طور معمول هیچ علامتی حاکی از بیماری نشان نمی دهند اما در بعضی موارد به صورت واریس فرج یا عود کردن رگ های واریسی اعضای تحتانی پس از جراحی، بروز پیدا می کنند.
اکثر معاینات از جمله معاینات مربوط به بیماری های زنان و چندین آزمایش تصویربرداری، می توانند نتیجه ای منفی داشته باشد. تشخیص واریس را می توان با سونوگرافی زنان یا سونوگرافی داپلر انجام داد. گاهی اوقات، وریدهای واریسی میتوانند در توموگرافی کامپیوتری (CT) و تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) نیز مشهود باشند. با این حال، بسیاری از زنان ممکن است درد مزمن داشته باشند و هم چنان به واریس لگن یا سندرم احتقان ورید لگن مبتلا نیستند.
بسیاری از زنان ممکن است به رگ های واریسی لگنی دچار باشند، اما هیچ شکایتی نیز در مورد آن ندارند و آزاری نمی بینند (واریس بدون سندروم احتقان وریدی لگن). همچنین احتمال دارد بعضی بانوان که به رگ های واریسی با ابعاد کوچک مبتلا بوده و از سندروم احتقان ورید لگن (درد لگن و احساس سنگینی لگن) رنج می برند، آزمایش های آن ها هم چنان منفی باشد. در این موارد از لاپاراسکوپی برای تشخیص استفاده می شود.
با این حال، فلبوگرافی انتخابی وریدهای تخمدان (کاتتریزاسیون انجام شده قبل از آمبولیزاسیون)، یک روش کاملاً ساده و کم تهاجمی است که به عنوان یک درمان سرپایی انجام میشود و با خیال راحت و بدون هیچ خطری احتمال ابتلای بیمار به رگ های واریسی لگنی را تأیید یا رد میکند.
روشهای درمان واریس لگن
هدف اصلی درمان واریس لگن، کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیمار است. درمانها معمولاً در سه گروه اصلی دستهبندی میشوند: دارودرمانی، درمانهای کمتهاجمی، و در موارد خاص جراحی. انتخاب روش به شدت علائم و شرایط فردی بیمار بستگی دارد و باید توسط پزشک متخصص تعیین شود.
۱) دارودرمانی
وقتی دردها و علائم واریس لگنی خفیف باشند، معمولاً از دارو برای کنترل علائم استفاده میشود. این داروها علت اصلی را درمان نمیکنند، اما درد را تا زمان تصمیمگیری درمانی مدیریت میکنند:
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن تا حد خوبی دردهای مرتبط با سندرم احتقان لگن را کنترل میکنند، اما درمان قطعی واریس نیستند.
در دردهای مقاوم، گاباپنتین (گاهی همراه با آمیتریپتیلین) برای کنترل درد مزمن ناشی از واریس لگن تجویز میشود.
داروهای پروژستینی و برخی داروهای تنظیم هورمون میتوانند با کاهش احتقان و جریان خون رگهای واریسی، شدت علائم را کم کنند.
هیچکدام از این داروها را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. مصرف خودسرانه، بهویژه داروهای هورمونی، میتواند خطرناک باشد و علت اصلی بیماری را نیز درمان نمیکند.
2) آمبولیزاسیون ورید لگنی (مؤثرترین روش)
آمبولیزاسیون ورید لگنی (PVE) در حال حاضر مؤثرترین و رایجترین روش درمان واریس لگن است و در دستهی درمانهای کمتهاجمی قرار میگیرد. در این روش، پس از مشخصشدن رگهای واریسی، از طریق یک برش بسیار کوچک روی بدن، کاتتری وارد سیاهرگ میشود و به محل رگهای گشادشدهی لگن یا تخمدان هدایت میگردد. سپس با استفاده از کویلهای فلزی ریز یا یک عامل شیمیایی، رگ موردنظر مسدود میشود تا جریان خون معیوب قطع و علائم بیمار کاهش یابد.
مزایا
نکات و محدودیتها
چرا برای لگن از لیزر استفاده نمیشود؟ برخلاف واریس پا، در ناحیهی لگن معمولاً از درمان لیزری استفاده نمیشود، زیرا گرمای ناشی از لیزر میتواند اندامهای مجاور را در معرض خطر قرار دهد. به همین دلیل آمبولیزاسیون روش ترجیحی است.
۳) جراحی
جراحی برای واریس لگن بهندرت و تنها در موارد خاص و شدید که به روشهای دیگر پاسخ ندادهاند در نظر گرفته میشود. به دلیل عمقیبودن این رگها و دشواری دسترسی به آنها، روشهای کمتهاجمی مانند آمبولیزاسیون معمولاً بر جراحی ترجیح داده میشوند.
آیا واریس لگن در مردان هم رخ میدهد؟
اگرچه واریس لگن در زنان بسیار شایعتر است، مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. در مردان این عارضه کمتر نمایان است و گاهی به اشتباه با علائم پروستاتیت اشتباه گرفته میشود. به همین دلیل، در صورت وجود درد مزمن لگن در مردان نیز بررسی احتمال درگیری عروقی اهمیت دارد.
پیشگیری و مراقبت در خانه
اگرچه نمیتوان بهطور کامل از واریس لگن پیشگیری کرد، رعایت برخی نکات میتواند به کاهش فشار روی وریدهای لگن و کنترل علائم کمک کند:
- از ایستادن یا نشستن طولانیمدت بدون حرکت خودداری کنید و در طول روز کمی راه بروید.
- وزن خود را در محدودهی سالم نگه دارید تا فشار اضافی روی رگها وارد نشود.
- فعالیت بدنی منظم و سبک داشته باشید تا گردش خون بهبود یابد.
- در صورت توصیهی پزشک، از جوراب یا لباس فشاری استفاده کنید.
- رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه، سبزیجات و غلات کامل داشته باشید.
این اقدامات جایگزین درمان نیستند، اما میتوانند در کنار درمان تخصصی به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کنند.
ایا واریس لگن خطرناک است به چه دلیل؟
این وریدها معمولاً خطرناک نیستند؛ با این حال، خطر بسیار کمی برای ایجاد لخته های خون در داخل آن ها وجود دارد که میتواند به سمت ریه حرکت کند و باعث آمبولی ریه شود. آمبولی ریه، عارضه ای بسیار جدی است که باید در اسرع وقت در بیمارستان تحت درمان قرار بگیرد.
مهمترین عوامل خطر
برخی شرایط احتمال بروز واریس لگن را افزایش میدهند:
- سابقهی چند بارداری (بهویژه بارداریهای مکرر)
- تغییرات هورمونی و افزایش سطح استروژن
- سابقهی خانوادگی و استعداد ژنتیکی
- ایستادن یا نشستن طولانیمدت و سبک زندگی کمتحرک
- اضافه وزن و چاقی
- سابقهی جراحی در ناحیهی لگن
سوالات متداول
درمان واریس لگن بدون جراحی ممکن است؟
بله. مؤثرترین روش، آمبولیزاسیون ورید لگنی است که یک روش کمتهاجمی و بدون جراحی باز محسوب میشود و با بیحسی موضعی و بهصورت سرپایی انجام میگیرد. در موارد خفیف نیز دارودرمانی برای کنترل علائم کافی است.
واریس لگن در بارداری خطرناک است؟
علائم واریس لگن ممکن است در اواخر بارداری به دلیل افزایش فشار روی رگها تشدید شود. معمولاً پس از زایمان بخشی از علائم بهبود مییابد، اما در صورت درد مداوم باید با پزشک مشورت کنید.
برای واریس لگن به چه دکتری مراجعه کنیم؟
متخصص قلب و عروق با تجربه در اقدامات مداخلهای عروقی، مناسبترین گزینه برای تشخیص و درمان واریس لگن است. تشخیص اولیه ممکن است با کمک متخصص زنان یا سونوگرافی نیز انجام شود.
آیا واریس لگن خود به خود خوب میشود؟
واریس لگن معمولاً خودبهخود کاملاً برطرف نمیشود، اما شدت علائم میتواند در شرایط مختلف تغییر کند. برای کنترل پایدار علائم، درمان تخصصی لازم است.
