وبسایت دکتر مرعشی زاده

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا HCM چیست؟

در این مقاله مطالعه می کنید:

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک — به اختصار HCM — یعنی عضله‌ی قلب ضخیم شده است. به‌گفته‌ی MedlinePlus گاهی فقط یک بخش از قلب ضخیم‌تر از بقیه می‌شود؛ این ضخیم‌شدن هم خروج خون از قلب را سخت‌تر می‌کند و هم شل‌شدن و پرشدن دوباره‌ی آن را. بیشتر مواقع ارثی است.

نکته‌ی مهم این است که دو واقعیتِ به‌ظاهر متضاد هر دو درست‌اند. MedlinePlus Genetics می‌گوید بیشترِ مبتلایان طول عمر طبیعی دارند و مرگ ناگهانی در آن‌ها «غیرشایع» است؛ ولی همان منبع تأکید می‌کند خطرش نسبت به افراد سالم بالاتر است، حتی در کسی که هیچ علامت دیگری ندارد.

به همین دلیل تشخیص‌دادنش مهم است — به‌خصوص که به‌گفته‌ی NHLBI برآورد دانشمندان این است که فقط یک نفر از هر پنج مبتلا تشخیص داده می‌شود.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا HCM چیست — توضیح پزشک متخصص قلب با ماکت قلب برای بیمار جوان

این صفحه درباره‌ی کدام HCM است؟ HCM در این مقاله مخفف کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک است، یعنی ضخیم‌شدن عضله‌ی قلب. اگر این حروف را روی برگه‌ی آزمایش خون دیده‌اید، آن مربوط به شاخص‌های گلبول قرمز است و موضوع دیگری است — در آن صورت باید با پزشکی که آزمایش را درخواست کرده صحبت کنید.

HCM چیست و در قلب چه اتفاقی می‌افتد؟

«هیپرتروفی» یعنی بزرگ و ضخیم‌شدن بافت. پس هیپرتروفی قلب یعنی ضخیم‌شدن دیواره‌ی عضله‌ی قلب، و «کاردیومیوپاتی» یعنی بیماری عضله‌ی قلب. کنار هم، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک می‌شود «بیماریِ عضله‌ی قلب که در آن دیواره ضخیم شده است».

در قلب سالم، عضله منقبض می‌شود تا خون را بیرون بفرستد و بعد شل می‌شود تا دوباره پر شود. در این بیماری، دیواره‌ی عضله ضخیم‌تر از حد طبیعی می‌شود. NHLBI آن را این‌طور توصیف می‌کند: عضله‌ی قلب بزرگ‌تر و ضخیم‌تر از حالت طبیعی می‌شود و نواحی ضخیم‌شده می‌توانند بطن‌ها را مسدود کنند و پمپاژ خون را سخت‌تر کنند.

نام‌های دیگری هم که در برگه‌ها و گفت‌وگوها می‌بینید، همگی به همین بیماری اشاره دارند. MedlinePlus این‌ها را به‌عنوان نام‌های جایگزین فهرست می‌کند: HOCM (کاردیومیوپاتی انسدادی هیپرتروفیک)، IHSS، تنگی زیرآئورتی هیپرتروفیک ایدیوپاتیک و هیپرتروفی نامتقارن سپتوم (ASH). در فارسی هم «کاردیومیوپاتی هایپرتروفیک» و «هیپرتروفی قلب» به همین موضوع برمی‌گردند.

انسدادی یا غیرانسدادی؟ فرق HCM و HOCM

این تقسیم‌بندی در انتخاب درمان اثر دارد — چون یکی از داروهای اختصاصی و هر دو روش مداخله‌ای، برای حالت انسدادی مطرح می‌شوند:

نوعچه اتفاقی می‌افتدپیامد عملی
انسدادی (HOCM)عضله‌ی ضخیم‌شده مسیر خروج خون از قلب را تنگ می‌کندوقتی خروج خون شدیداً مسدود شود، علائم شدید می‌شوند و MedlinePlus در آن حالت جراحی میکتومی را مطرح می‌کند
غیرانسدادیعضله ضخیم است ولی مسیر خروج خون مسدود نشدهسخت‌تر شل‌شدن و پرشدن قلب همچنان می‌تواند علامت بدهد

در معاینه، MedlinePlus می‌گوید صدای غیرعادی قلب یا سوفل ممکن است شنیده شود و این صداها ممکن است با تغییر وضعیت بدن تغییر کنند.

علت کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک چیست؟

در بیشتر موارد ارثی است. به‌گفته‌ی MedlinePlus Genetics:

  • این بیماری حدود یک نفر از هر ۵۰۰ نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند.
  • تغییر در ژن‌های MYH7 و MYBPC3 شایع‌ترین علت ژنتیکی آن است. بیشتر این ژن‌ها دستور ساخت پروتئین‌هایی را می‌دهند که در کار عضله‌ی قلب نقش دارند.
  • الگوی ارث‌بری معمولاً اتوزومال غالب است؛ یعنی یک نسخه از ژن تغییریافته برای ایجاد بیماری کافی است.
  • ولی بعضی افرادی که ژن را دارند هرگز علائم بیماری را پیدا نمی‌کنند — به این پدیده نفوذ ناقص می‌گویند. به همین دلیل ممکن است کسی ژن را داشته باشد و سالم بماند، یا در خانواده‌ای بیماری یکی‌درمیان دیده شود.
  • ولی ژنتیک همه‌ی ماجرا نیست: به‌گفته‌ی همان منبع، حدود ۷۰ درصد مبتلایان هیچ واریانت بیماری‌زای شناخته‌شده‌ای در این ژن‌ها ندارند و در آن موارد علت ناشناخته است.
  • بعضی موارد از یک تغییر ژنتیکی تازه (de novo) می‌آیند، یعنی والدین بیماری نداشته‌اند؛ و بعضی موارد الگوی اتوزومال مغلوب دارند.

MedlinePlus اضافه می‌کند که شکل شدیدتر بیماری بیشتر در افراد جوان‌تر دیده می‌شود، هرچند بیماری در همه‌ی سنین وجود دارد.

علائم HCM چیست؟

ممکن است هیچ علامتی نداشته باشید؛ MedlinePlus می‌گوید بعضی افراد برای اولین بار در یک معاینه‌ی معمولی متوجه می‌شوند. علائم شایع این‌هاست:

مرتبط با فعالیت:

تنگی نفس با فعالیت یا بعد از دراز کشیدن (یا بعد از مدتی خوابیدن) · غش، به‌خصوص حین ورزش · سبکی سر، به‌خصوص همراه یا بعد از فعالیت

علائم عمومی:

درد قفسه سینه · سرگیجه · خستگی · احساس تند یا نامنظم زدن قلب (تپش)

هشدار مهم:

به‌گفته‌ی MedlinePlus، در بسیاری از بزرگسالان جوان اولین علامت، افتادن ناگهانی و احتمال مرگ است — ناشی از ریتم‌های بسیار غیرطبیعی قلب یا انسداد خروج خون

📞 نوبت اکو و مشاوره — ۰۲۱۹۱۰۹۰۴۵۶

تفاوت HCM با «قلب ورزشکار» چیست؟

بین ورزشکارها رایج است که ضخیم‌شدن دیواره‌ی قلب را «طبیعیِ ورزش» بدانند. این فرض خطرناک است، و دلیلش سه چیزی است که منابع می‌گویند:

  • NHLBI صریح می‌گوید بزرگسالان جوان، حتی ورزشکاران، در معرض خطر کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک هستند.
  • MedlinePlus این بیماری را علتی شناخته‌شده برای مرگ ناگهانی در ورزشکاران می‌داند و می‌گوید تقریباً نیمی از مرگ‌های ناشی از آن، حین یا درست بعد از نوعی فعالیت بدنی رخ می‌دهد.
  • به‌گفته‌ی NHLBI برآورد می‌شود فقط یک نفر از هر پنج مبتلا تشخیص داده می‌شود — یعنی بیشترِ مبتلایان نمی‌دانند بیمارند.

⚠️ هیچ ورزشکاری نباید از روی حدس تصمیم بگیرد که «ضخامت قلبم طبیعی است چون ورزش می‌کنم». این قضاوت کار پزشک است و بر پایه‌ی اکو، نوار قلب و سابقه‌ی خانوادگی انجام می‌شود. MedlinePlus هم توصیه می‌کند همیشه از نظر پزشکتان درباره‌ی ورزش پیروی کنید.

تست ورزش برای بررسی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در ورزشکار جوان

آیا HCM خطرناک است؟ خطر مرگ ناگهانی و ورزش

جواب صادقانه دو بخش دارد و هر دو را MedlinePlus می‌گوید:

طرف آرام‌کنندهطرف هشداردهنده
بعضی افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و طول عمر طبیعی خواهند داشتمبتلایان نسبت به افراد سالم در معرض خطر بیشترِ مرگ ناگهانی‌اند و این می‌تواند در سن پایین رخ دهد
پیش‌آگهی وقتی بهتر است که بیماری در سنین بالاتر پیدا شود یا الگوی ضخامت عضله خاصی باشدبعضی بیماران آهسته یا سریع بدتر می‌شوند و در مواردی بیماری به کاردیومیوپاتی اتساعی تبدیل می‌شود

درباره‌ی ورزش، توصیه‌ی MedlinePlus روشن است: همیشه از نظر پزشکتان درباره‌ی ورزش پیروی کنید؛ ممکن است به شما گفته شود از ورزش سنگین پرهیز کنید. و چکاپ دوره‌ای را منظم انجام دهید.

غربالگری خانواده: چرا بستگان درجه‌یک باید بررسی شوند؟

این صریح‌ترین توصیه‌ی منابع است. NHLBI می‌نویسد کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک معمولاً ارثی است و بستگان درجه‌یک باید مطلع و غربالگری شوند. MedlinePlus هم می‌گوید بستگان نزدیکِ فردی که این تشخیص را گرفته ممکن است غربالگری شوند — معمولاً با اکوکاردیوگرام یا تست ژنتیک.

وقتی کنار این بگذارید که فقط یک نفر از هر پنج مبتلا تشخیص داده می‌شود، معنای عملی‌اش روشن می‌شود: فرزند یا خواهر و برادرِ یک بیمار ممکن است بدون هیچ علامتی همین بیماری را داشته باشد و خودش نداند.

HCM چطور تشخیص داده می‌شود؟

پزشک ابتدا معاینه می‌کند و به قلب و ریه گوش می‌دهد. نشانه‌هایی که MedlinePlus نام می‌برد: صدای غیرعادی قلب یا سوفل (که با تغییر وضعیت بدن عوض می‌شود)، فشار خون بالا، و احساس ضربان غیرعادی در قفسه سینه. نبض بازو و گردن هم بررسی می‌شود. بعد نوبت تست‌هاست:

تستبه چه کار می‌آید
اکوکاردیوگرافیضخامت عضله، جریان خون و نشتی دریچه‌ی میترال را نشان می‌دهد
نوار قلب (ECG)فعالیت برقی قلب و اختلال ریتم
هولتر ۲۴ ساعته یا مانیتور بلندمدت‌ترثبت ریتم قلب در طول زندگی روزمره
تست ورزشپاسخ قلب زیر فشار فعالیت
MRI و سی‌تی قلبتصویر دقیق‌تر از ساختار عضله
کاتتریزاسیون قلبیاندازه‌گیری مستقیم فشارها
اکوی مری (TEE) و عکس قفسه سینهتکمیل ارزیابی در موارد لازم

آزمایش خون هم ممکن است برای بررسی بیماری‌های دیگر انجام شود. در کلینیک ما چکاپ کامل قلبی و عروقی، اکوکاردیوگرافی، نوار قلب و همچنین اقدامات مداخله‌ای فوق تخصصی (آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی) انجام می‌شود.

درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک چیست؟

اول جواب صریحِ پرتکرارترین سؤال: آیا بیماری قلبی HCM درمان دارد؟ NHLBI می‌گوید درمان کاردیومیوپاتی ممکن است مشکلِ قلب را برطرف نکند؛ هدف‌های اصلی درمان کنترل علائم و جلوگیری از بدتر شدن است. یعنی درمانی که ژن را عوض کند وجود ندارد، ولی ابزار کنترلش کم نیست — و همان‌طور که بالا آمد، MedlinePlus Genetics می‌گوید بیشترِ مبتلایان طول عمر طبیعی دارند.

مسیر درمان پله‌پله است:

  • دارو: اگر علامت دارید، ممکن است بتابلوکر، مسدودکننده‌ی کانال کلسیم یا داروهای جدیدتری تجویز شود که به انقباض و شل‌شدن درستِ قلب کمک می‌کنند. این داروها می‌توانند درد قفسه سینه یا تنگی نفسِ حین ورزش را کم کنند.
  • داروی اختصاصیِ نوع انسدادی: NHLBI می‌گوید در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک انسدادی ممکن است دارویی به نام ماواکامتن تجویز شود که عضله‌ی قلب را شل می‌کند و می‌تواند کیفیت زندگی را بهتر و علائم را کمتر کند. این دارو ممکن است خطر نارسایی قلبی را بالا ببرد، به همین دلیل فقط افرادی که کسر تخلیه‌ی دست‌کم ۵۵ درصد دارند واجد شرایطش هستند — یعنی انتخابش کاملاً به عدد اکو بستگی دارد.
  • درمان آریتمی: دارو برای ریتم غیرطبیعی، رقیق‌کننده‌ی خون برای کاهش خطر لخته (اگر آریتمی از نوع فیبریلاسیون دهلیزی باشد)، ضربان‌ساز دائم برای کنترل ضربان.
  • دفیبریلاتور کاشتنی (ICD): ریتم‌های تهدیدکننده‌ی حیات را می‌شناسد و با یک شوک الکتریکی متوقفشان می‌کند. MedlinePlus می‌گوید گاهی حتی برای کسی که هنوز آریتمی نداشته ولی در خطر بالاست کار گذاشته می‌شود — مثلاً وقتی عضله‌ی قلب خیلی ضخیم یا خیلی ضعیف است، یا یکی از بستگانش به‌طور ناگهانی فوت کرده است.
  • میکتومی جراحی: وقتی جریان خروجی خون از قلب شدیداً مسدود شده و علائم شدید شده‌اند.
  • ابلیشن سپتال الکلی: تزریق الکل به شریان‌هایی که بخش ضخیم‌شده‌ی قلب را تغذیه می‌کنند. NHLBI می‌گوید این روش سپتوم (دیواره‌ی بین دو بطن) را کوچک می‌کند و تنها برای درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک به کار می‌رود. MedlinePlus اضافه می‌کند در بعضی موارد افرادی که این روش را انجام می‌دهند اغلب بهبود چشمگیری نشان می‌دهند.
  • ترمیم دریچه‌ی میترال: اگر دریچه نشت می‌کند، ممکن است جراحی لازم شود. بیشتر بخوانید: نارسایی دریچه میترال

بارداری با کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

چون الگوی ارث‌بری معمولاً اتوزومال غالب است، موضوع دو بُعد دارد: وضعیت قلبِ خودِ مادر، و احتمال انتقال ژن به فرزند. هر دو را پیش از اقدام به بارداری با پزشک قلبتان در میان بگذارید؛ در صورت نیاز، مشاوره‌ی ژنتیک هم بخشی از همین گفت‌وگوست.

یک نکته‌ی رایج هم روشن شود: «کاردیومیوپاتی پری‌پارتوم» که NHLBI نام می‌برد و بعضی زنان را پیش، حین یا کمی بعد از بارداری درگیر می‌کند، در فهرست انواع کاردیومیوپاتی جدا از HCM آمده است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

به‌گفته‌ی MedlinePlus، با پزشکتان تماس بگیرید اگر:

  • هر کدام از علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک را دارید
  • درد قفسه سینه، تپش قلب، احساس ضعف و غش‌مانندی، یا هر علامت تازه و توضیح‌داده‌نشده‌ی دیگری پیدا کرده‌اید

و اگر غش کردید یا درد شدید قفسه سینه دارید، اورژانس (۱۱۵) اولین تماس است، نه مطب.

مطالب مرتبط در همین سایت

سوالات متداول

HCM چیست و مخفف چیست؟

HCM مخفف Hypertrophic Cardiomyopathy یعنی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: ضخیم‌شدن عضله‌ی قلب که خروج خون از قلب و پرشدن دوباره‌ی آن را سخت‌تر می‌کند. اگر همین حروف را در برگه‌ی آزمایش خون دیده‌اید، موضوع دیگری است و به شاخص گلبول قرمز مربوط می‌شود.

بیماری قلبی HCM درمان دارد؟

درمانی که ریشه‌ی ژنتیکی بیماری را برطرف کند وجود ندارد — NHLBI صریح می‌گوید درمان کاردیومیوپاتی ممکن است مشکل قلب را برطرف نکند و هدف اصلی، کنترل علائم و جلوگیری از بدتر شدن است. ولی ابزار کنترل کم نیست: دارو (بتابلوکر، مسدودکننده‌ی کانال کلسیم، و در نوع انسدادی ماواکامتن)، درمان آریتمی، دفیبریلاتور کاشتنی، و در انسداد شدید میکتومی یا ابلیشن سپتال الکلی. و همان‌طور که MedlinePlus Genetics می‌گوید، بیشترِ مبتلایان طول عمر طبیعی دارند.

فرق HCM و HOCM چیست؟

HOCM نوع انسدادی است: عضله‌ی ضخیم‌شده مسیر خروج خون از قلب را تنگ می‌کند. در نوع غیرانسدادی، عضله ضخیم است ولی مسیر خروج باز است. این تفاوت درمان را عوض می‌کند — جراحی میکتومی وقتی مطرح می‌شود که خروج خون شدیداً مسدود شده باشد.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک چقدر شایع است؟

به‌گفته‌ی MedlinePlus Genetics حدود یک نفر از هر ۵۰۰ نفر در سراسر جهان. بخش بزرگی از موارد ارثی است و شایع‌ترین علت ژنتیکی‌اش تغییر در ژن‌های MYH7 و MYBPC3 است.

با HCM می‌توانم ورزش کنم؟

تصمیمش با پزشک شماست. MedlinePlus می‌گوید همیشه از توصیه‌ی پزشکتان درباره‌ی ورزش پیروی کنید و ممکن است به شما گفته شود از ورزش سنگین پرهیز کنید. دلیلش این است که تقریباً نیمی از مرگ‌های ناشی از این بیماری، حین یا درست بعد از نوعی فعالیت بدنی رخ می‌دهد.

اگر پدر یا مادرم HCM دارد، من هم می‌گیرم؟

حتماً نه. الگوی ارث‌بری معمولاً اتوزومال غالب است، یعنی یک نسخه از ژن تغییریافته کافی است؛ ولی MedlinePlus Genetics تأکید می‌کند بعضی افرادی که ژن را دارند هرگز علائم بیماری را پیدا نمی‌کنند (نفوذ ناقص)، و حدود ۷۰ درصد مبتلایان اصلاً واریانت شناخته‌شده‌ای ندارند. با این حال NHLBI می‌گوید بستگان درجه‌یک باید مطلع و غربالگری شوند — معمولاً با اکو یا تست ژنتیک.

هیپرتروفی قلب همان بزرگ شدن قلب است؟

نه دقیقاً. در هیپرتروفی، دیواره‌ی عضله ضخیم می‌شود. در حالتی که به آن اتساع می‌گویند، حفره‌ی قلب بزرگ و ضعیف می‌شود. MedlinePlus می‌گوید در مواردی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک می‌تواند به کاردیومیوپاتی اتساعی تبدیل شود.

چرا بعضی ورزشکاران جوان ناگهان فوت می‌کنند؟

MedlinePlus کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک را علت شناخته‌شده‌ای برای مرگ ناگهانی در ورزشکاران می‌داند و می‌گوید در بسیاری از بزرگسالان جوان، اولین علامتِ بیماری همین افتادن ناگهانی است. NHLBI هم تأکید می‌کند بزرگسالان جوان، حتی ورزشکاران، در معرض خطر این بیماری‌اند. برای همین ارزیابی قلبی پیش از ورزش حرفه‌ای اهمیت دارد.

از کجا شروع کنم؟ مشاوره در کلینیک قلب و واریس دکتر مرعشی‌زاده

اگر در خانواده‌تان سابقه‌ی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا مرگ ناگهانی در سن پایین وجود دارد، یا حین ورزش دچار غش، سرگیجه یا تنگی نفس غیرعادی می‌شوید، یک اکوکاردیوگرافی نقطه‌ی شروع منطقی است.

تلفن نوبت‌دهی: ۰۲۱۹۱۰۹۰۴۵۶
آدرس: تهران، شهرک غرب، میدان صنعت، بلوار فرحزادی، نرسیده به میدان کتاب، پلاک ۱۰۱، واحد ۸ (درب ورودی جنب بانک پاسارگاد)
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه، ۱۳ تا ۱۹

📞 تماس برای نوبت — ۰۲۱۹۱۰۹۰۴۵۶

منابع:
MedlinePlus — Hypertrophic cardiomyopathy
MedlinePlus Genetics — Nonsyndromic hypertrophic cardiomyopathy
NHLBI — Cardiomyopathy
NHLBI — Cardiomyopathy: Types
NHLBI — Cardiomyopathy: Treatment

بازبینی علمی: دکتر آرمین مرعشی‌زاده، متخصص قلب و عروق، فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق (اینترونشنال کاردیولوژی) بزرگسالان — شماره‌ی نظام پزشکی ۱۲۱۱۲۰.

این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرد.

Picture of دکتر آرمین مرعشی زاده
دکتر آرمین مرعشی زاده

فوق‌تخصص اقدامات مداخله‌ای قلبی (اینترونشنال کاردیولوژی) و متخصص درمان واریس با متدهای پیشرفته. ایشان دارای مدرک تکمیلی از لندن و سهامدار بیمارستان بهمن بوده و در کلینیک تخصصی خود با بیش از دو دهه سابقه، به درمان بیماری‌های پیچیده قلبی و عروقی می‌پردازند.

آیا این مطلب مفید بود؟ به اشتراک بگذارید

جستجو

در این مقاله مطالعه می‌کنید:

نیاز به راهنمایی دارید؟ به سادگی سوالات خود را از دکتر بپرسید.