سوزش قلب نشانه چیست؟ از قلب است یا از معده

خیلی از بیمارانی که به مطب می آیند جمله خود را دقیقا همین طور شروع می کنند: «دکتر، قلبم می سوزد.» این حس (یک سوزش گرم و آزاردهنده وسط یا سمت چپ قفسه ی سینه)، آن قدر شایع است که تقریبا هر کسی یک بار آن را تجربه کرده است. مشکل اینجاست که دو دستگاه کاملا متفاوت بدن، یعنی قلب و دستگاه گوارش، می توانند دقیقا همین حس را بسازند.

در این مقاله به زبان ساده توضیح می دهیم سوزش قلب از کجا می آید، کدام نشانه ها آن را به قلب وصل می کنند، کدام نشانه ها به معده مربوط می شوند و پزشک چطور بین این دو تفاوت می گذارد، و مهم تر از همه، در چه شرایطی نباید حتی یک ساعت صبر کرد.

سوزش قلب نشانه چیست و واقعا از کجا می آید؟

اول یک نکته ی مهم: قلب خودش حس سوزش ندارد. عضله ی قلب، گیرنده ی درد به آن شکلی که پوست دارد ندارد؛ وقتی خون کافی به بخشی از عضله ی قلب نرسد، پیام آن از مسیر اعصاب مشترکی به مغز می رود که سینه، گردن، فک و بازوی چپ هم از همان مسیر استفاده می کنند. مغز نمی تواند دقیقا تشخیص دهد پیام از کجا آمده و آن را به شکل فشار، سنگینی یا سوزش در کل ناحیه ی قفسه ی سینه ترجمه می کند.

همین اشتراک مسیر عصبی است که باعث می شود مشکل قلبی به شکل سوزش حس شود و برعکس، مشکل مری هم شبیه درد قلب به نظر برسد. به همین دلیل است که حتی پزشکان هم بدون نوار قلب و معاینه، فقط از روی توصیف بیمار تصمیم قطعی نمی گیرند.

چرا سوزش معده با سوزش قلب اشتباه گرفته می شود؟

به تصویر داخل قفسه ی سینه نگاه کنید: مری، همان لوله ای که غذا را از گلو به معده می رساند، دقیقا از پشت قلب عبور می کند. فاصله ی این دو در حد چند سانتی متر است. وقتی دریچه ی انتهای مری شل شود، اسید معده به بالا برمی گردد و دیواره ی حساس مری را می سوزاند. حسی که بیمار تجربه می کند، سوزشی است که از بالای شکم شروع می شود و پشت استخوان جناغ بالا می آید؛ یعنی دقیقا همان جایی که فکر می کنیم قلب آنجاست.

سوزش سر دل و درد قفسه ی سینه ی ناشی از مشکل قلبی، می توانند حس بسیار شبیهی داشته باشند و تشخیص دادن آن ها، حتی برای پزشکان هم بدون بررسی دشوار است.

به نقل از: Mayo Clinic

موضوع فقط اسید نیست. نفخ و پر شدن معده هم می تواند دیافراگم را به بالا فشار بدهد و حس فشار و سوزش در سینه ایجاد کند؛ این حالت را مفصل در مقاله ی گاز معده و فشار به قلب توضیح داده ایم. اگر سوزش شما بیشتر به شکل درد و سنگینی است تا سوزش، مقاله ی تفاوت بین حمله قلبی و درد معده  دقیق تر به کارتان می آید.

علت های قلبی سوزش قفسه ی سینه

هر چند بیشتر موارد سوزش سینه گوارشی است، گروهی از علت ها مستقیما به قلب مربوط می شوند و همین گروه است که نباید از قلم بیفتد.

درباره ی التهاب پرده ی دور قلب در مقاله ی پریکاردیت و درباره ی ساختار رگ های تغذیه کننده ی قلب در مقاله ی عروق کرونر بیشتر توضیح داده ایم.

علت های غیرقلبی که سوزش سینه می سازند

این گروه شایع تر است و خوشبختانه بیشترشان خطرناک نیستند، ولی بعضی از آن ها درمان دارند و رها کردنشان کیفیت زندگی را پایین می آورد.

• برگشت اسید معده به مری: شایع ترین علت. سوزش بعد از غذای چرب یا پرادویه، در حالت دراز کشیده و شب ها بدتر می شود و گاهی با مزه ی ترش در دهان همراه است.
• التهاب غضروف دنده ها: سوزش یا درد موضعی که با فشار دادن انگشت روی همان نقطه باز تولید می شود. همین یک نشانه، تقریبا همیشه ماهیت غیرقلبی دارد.
• کشیدگی عضلات سینه: بعد از ورزش، بلند کردن جسم سنگین یا سرفه ی طولانی؛ با حرکت دادن بالاتنه تغییر می کند.
• اضطراب و حملات پانیک: سوزش همراه با تپش قلب، احساس خفگی و گزگز دست ها؛ معمولا در حالت استراحت و بدون ارتباط با فعالیت بدنی.
• درگیری عصب بین دنده ای: سوزشی نواری شکل که مسیر یک دنده را دنبال می کند و گاهی با حساسیت پوست همراه است.
• مشکلات ریوی: سوزشی که فقط موقع نفس عمیق کشیدن تشدید می شود؛ این حالت را در مقاله ی درد سینه هنگام نفس کشیدن بررسی کرده ایم.

سوزش قلبی یا گوارشی؟ جدول مقایسه

جدول زیر الگوهای رایج این دو را کنار هم گذاشته است. توجه کنید که این جدول برای آشنایی است، نه تشخیص؛ در عمل بخشی از بیماران الگوی ترکیبی دارند.

بیشتر حمله های قلبی با ناراحتی در مرکز قفسه ی سینه شروع می شوند که بیش از چند دقیقه طول می کشد، یا می رود و دوباره برمی گردد؛ این حس می تواند به صورت فشار، گرفتگی، پری یا درد تجربه شود.

به نقل از: American Heart Association

سوزش قلب در زنان چه تفاوتی دارد؟

این بخش اهمیت زیادی دارد، چون بخش بزرگی از تشخیص های دیرهنگام در زنان اتفاق می افتد. در زنان، مشکل قلبی کمتر به شکل درد کلاسیک و کوبنده و بیشتر به شکل سوزش مبهم، خستگی غیرعادی، تنگی نفس، تهوع یا درد بین دو کتف بروز می کند. چون این نشانه ها شبیه مشکل گوارشی یا خستگی روزمره است، هم خود بیمار و هم گاهی اطرافیان آن را جدی نمی گیرند.

قاعده ی ساده برای زنان این است: اگر سوزش سینه تازه شروع شده، با فعالیت ارتباط دارد و با خستگی غیرعادی همراه است، حتی اگر شدید نباشد ارزش یک نوار قلب را دارد. البته سوزش موضعی و سطحی در ناحیه ی پستان معمولا ماهیت دیگری دارد که در مقاله ی علت سوزش پستان سمت چپ در زنان جداگانه بررسی شده است.

سوزشی که شب ها و موقع دراز کشیدن می آید

بسیاری از بیماران می گویند سوزش فقط شب ها و وقتی دراز می کشند شروع می شود. این الگو در بیشتر موارد به نفع برگشت اسید است، چون در حالت خوابیده جاذبه دیگر به معده کمک نمی کند و اسید راحت تر بالا می آید. معمولا یکی دو ساعت بعد از شام شروع می شود و با بالا گذاشتن سر تخت بهتر می شود.

با این حال یک استثنای مهم وجود دارد: سوزش یا دردی که آدم را از خواب بیدار می کند و با نشستن بهتر می شود، می تواند نشانه ی کم رسیدن خون به قلب یا نارسایی قلبی باشد. تفاوت این دو حالت را در مقاله ی درد قلبی در خواب توضیح داده ایم. اگر سوزش با حس سنگینی روی سینه همراه است، مقاله ی سنگینی قفسه سینه را هم ببینید.

پزشک چطور تشخیص می دهد که سوزش از قلب است یا نه؟

خبر خوب این است که جدا کردن این دو در مطب کار پیچیده ای نیست و معمولا در همان جلسه ی اول تکلیف روشن می شود. مسیر معمول این است:

1. شرح حال دقیق: سوزش کی شروع می شود، چقدر طول می کشد، چه چیزی بدترش می کند و چه چیزی بهترش. همین مرحله به تنهایی بخش بزرگی از تشخیص را مشخص می کند.
2. نوار قلب: چند دقیقه طول می کشد، بدون درد است و تغییرات مربوط به کم رسیدن خون به قلب را نشان می دهد. نکته ی مهم اینکه نوار قلب طبیعی در زمان بی علامتی، مشکل قلبی را صددرصد رد نمی کند.
3. آزمایش خون: سنجش آنزیم هایی که هنگام آسیب عضله ی قلب در خون بالا می روند. جزئیات را در مقاله ی آزمایش آنزیم قلب آورده ایم.
4. اکو قلب و تست ورزش: اکو عملکرد عضله و دریچه ها را نشان می دهد و تست ورزش مشخص می کند آیا قلب در زمان فعالیت کم می آورد یا نه. تفاوت این دو روش را در مقاله ی فرق اکو با نوار قلب توضیح داده ایم.
5. ارجاع گوارشی: اگر بررسی های قلبی طبیعی بود، نوبت بررسی مری و معده است و در بسیاری از موارد یک دوره درمان ضداسید، هم تشخیصی است و هم درمانی.

تا رسیدن به پزشک چه کنیم و چه نکنیم؟

اگر سوزش خفیف است و الگوی گوارشی دارد، چند کار ساده کمک می کند: شام را سبک تر و زودتر بخورید، بعد از غذا بلافاصله دراز نکشید، سر تخت را کمی بالا بگذارید، و غذاهای چرب و پرادویه و نوشیدنی های گازدار را برای چند روز کنار بگذارید. راهکارهای بیشتر را در مقاله ی درمان خانگی درد قفسه سینه آورده ایم.

چه زمانی سوزش قلب اورژانس است؟

قاعده ای که همیشه به بیمارانم می گویم این است: سوزشی که تازه شروع شده، با فعالیت ارتباط دارد و همراه با تعریق یا تنگی نفس است، تا وقتی خلافش ثابت نشده قلبی فرض می شود. هزینه ی یک مراجعه ی بی مورد به اورژانس در برابر هزینه ی از دست دادن ساعت های طلایی یک حمله ی قلبی، اصلا قابل مقایسه نیست.

اگر سوزش همراه با درد یا سنگینی بازوی چپ است، مقاله ی درد دست چپ را هم بخوانید. اگر سوزش با ضربان نامنظم یا کوبنده همراه است، مقاله ی تپش قلب کوبنده را ببینید.

جمع بندی:

سوزش قلب در بیشتر موارد از قلب نیست و ریشه ی آن برگشت اسید معده به مری است؛ مری درست پشت قلب قرار دارد و همین نزدیکی باعث این اشتباه می شود. سوزش گوارشی معمولا بعد از غذا و در حالت دراز کشیده بدتر می شود، با آنتی اسید بهتر می شود و به سمت گلو بالا می آید. در مقابل، سوزش قلبی با فعالیت بدتر می شود، با استراحت بهتر می شود، به فک و بازوی چپ منتشر می شود و اغلب با تعریق سرد و تنگی نفس همراه است. اما هیچ کدام از این الگوها قطعی نیست و در عمل، یک نوار قلب ساده و چند دقیقه معاینه خیلی زودتر از هفته ها نگرانی و جست وجو جواب می دهد.

سوالات متداول

۱. اگر آنتی اسید سوزشم را بهتر کرد، یعنی قلبم سالم است؟

نه لزوما. بهتر شدن با آنتی اسید به نفع علت گوارشی است، اما قطعی نیست؛ گاهی سوزش قلبی هم به صورت اتفاقی همان موقع فروکش می کند و این باعث خیال راحت کاذب می شود. اگر سوزش تکرار می شود یا با فعالیت ارتباط دارد، بهتر شدن با آنتی اسید دلیل کافی برای بی خیال شدن نیست.

۲. آیا استرس به تنهایی می تواند باعث سوزش قلب شود؟

بله. استرس هم ترشح اسید معده را زیاد می کند و هم عضلات قفسه ی سینه را منقبض می کند؛ هر دو مسیر می توانند سوزش بسازند. ضمن اینکه استرس شدید در افرادی که زمینه ی قلبی دارند می تواند محرک علائم واقعی قلبی هم باشد، پس نباید هر سوزشی را به حساب اعصاب گذاشت.

۳. سوزش قلب در جوان ها هم می تواند قلبی باشد؟

در افراد زیر ۴۰ سال احتمال علت قلبی بسیار کمتر است و بیشتر موارد گوارشی یا عضلانی است. اما جوانی ایمنی مطلق نمی آورد؛ سابقه ی بیماری قلبی زودرس در خانواده، چربی خون ارثی، مصرف دخانیات یا مواد محرک، و بیماری های التهابی می توانند سن را پایین بیاورند.

۴. چرا سوزش من بعد از ورزش شروع می شود؟

این الگو مهم ترین علامت هشدار است. اگر سوزش با شروع فعالیت می آید و با توقف آن ظرف چند دقیقه برطرف می شود، باید احتمال کم رسیدن خون به عضله ی قلب جدی گرفته شود و تست ورزش انجام گیرد. البته کشیدگی عضلات بعد از تمرین سنگین هم می تواند چنین حسی بسازد، اما آن با حرکت دادن بالاتنه تغییر می کند، نه با استراحت.

۵. نوار قلبم طبیعی بود ولی هنوز سوزش دارم؛ یعنی مشکلی ندارم؟

نوار قلب طبیعی در زمانی که علامت ندارید، بیماری عروق قلب را صددرصد رد نمی کند. اگر الگوی علائم مشکوک باشد، پزشک معمولا تست ورزش یا اکو را اضافه می کند. از طرف دیگر نوار طبیعی به این معناست که در آن لحظه آسیب حاد قلبی در جریان نیست و همین برای آرام شدن اولیه ارزشمند است.

۶. آیا کم خونی یا کم کاری تیروئید می تواند باعث سوزش سینه شود؟

کم خونی شدید می تواند رسیدن اکسیژن به عضله ی قلب را کم کند و در افرادی که از قبل تنگی عروق دارند، علائمی شبیه سوزش و فشار ایجاد کند. اختلالات تیروئید هم با تغییر ضربان قلب می توانند حس ناراحتی در سینه بسازند. به همین دلیل در بررسی اولیه معمولا یک آزمایش خون پایه هم درخواست می شود.

۷. سوزشی که فقط با فشار دادن یک نقطه ی سینه بدتر می شود چیست؟

این الگو تقریبا همیشه به التهاب غضروف دنده یا کشیدگی عضله برمی گردد، نه قلب؛ چون قلب در عمق قفسه ی سینه قرار دارد و با فشار انگشت روی پوست تحریک نمی شود. این حالت معمولا با استراحت، کمپرس گرم و داروی ضدالتهاب ظرف چند هفته بهتر می شود.

۸. آیا سوزش قلب می تواند نشانه ی مشکل ریه باشد؟

بله. التهاب پرده ی ریه یا لخته ی ریوی هم می توانند سوزش و درد سینه ایجاد کنند. نشانه ی کلیدی این گروه آن است که سوزش با نفس عمیق کشیدن یا سرفه به وضوح بدتر می شود و گاهی با تنگی نفس ناگهانی همراه است؛ این حالت نیاز به بررسی فوری دارد.

دکتر مرعشی زاده متخصص قلب و عروق