بسیاری از افراد زمانی که با رگهای برجسته، تیره و گاهی دردناک روی پاهای خود مواجه میشوند، اولین سوالی که در ذهنشان نقش میبندد این است که واریس پا از چیست؟ این عارضه که در اصطلاح پزشکی به آن وریدهای واریسی (Varicose Veins) گفته میشود، تنها یک مشکل مربوط به زیبایی نیست. در واقع، واریس یک زنگ خطر برای سیستم گردش خون بدن محسوب میشود. در این مقاله تلاش شده است تا با تکیه بر معتبرترین منابع پزشکی دنیا، پاسخی جامع و تخصصی به تمامی سوالات شما درباره این بیماری داده شود.
چه علتی موجب واریس پا می شود؟
برای درک بهتر اینکه واریس پا از چیست، باید ابتدا سفری کوتاه به درون رگهای بدن داشته باشیم. برخلاف سرخرگها که خون اکسیژندار را با فشار بالای قلب به اندامها میرسانند، سیاهرگها وظیفه سختتری بر عهده دارند؛ آنها باید خون بدون اکسیژن را بر خلاف نیروی جاذبه زمین، از نوک انگشتان پا به سمت قلب بازگردانند.
درون سیاهرگهای پا، دریچههای بسیار ظریفی به نام دریچههای لانه کبوتری وجود دارند. این دریچهها به صورت یکطرفه عمل میکنند؛ یعنی باز میشوند تا خون به سمت بالا حرکت کند و سپس بسته میشوند تا از بازگشت خون به سمت پایین جلوگیری کنند. وقتی فردی میپرسد علت واریس پا چیست، پاسخ اصلی در اختلال عملکرد همین دریچهها نهفته است. اگر این دریچهها ضعیف شوند یا دیواره رگها خاصیت کشسانی خود را از دست بدهند، خون به جای حرکت رو به بالا، در پایین رگ تجمع مییابد. این تجمع خون باعث تورم، طویل شدن و پیچخوردگی سیاهرگ میشود که ما آن را به شکل رگهای برجسته و بنفش روی پا میبینیم.
فاکتورهای خطر و محرکهای اصلی بیماری واریس
شاید بپرسید که چرا برخی افراد دچار این مشکل میشوند و برخی نه؟ در پاسخ به این که عوامل مستعدکننده واریس پا از چیست، باید به ترکیبی از سبک زندگی و عوامل بیولوژیکی اشاره کرد:
- تاثیرات ژنتیک و وراثت: مطالعات نشان میدهند که اگر هر دو والدین شما دچار واریس باشند، احتمال ابتلای شما بیش از ۸۰ درصد است. ساختار کلاژن دیواره رگهای شما میتواند به صورت ارثی ضعیفتر باشد.
- تغییرات هورمونی در زنان: هورمونهای زنانه بهویژه پروژسترون، تمایل دارند دیواره سیاهرگها را شل کنند. به همین دلیل است که خانمها در دوران بلوغ، بارداری و یائسگی بیش از پیش با این سوال مواجه میشوند که واریس پا از چیست. مصرف قرصهای ضدبارداری یا درمانهای جایگزین هورمونی نیز ریسک ابتلا را به شدت افزایش میدهند.
- بارداری و فشار شکمی: در دوران بارداری، حجم خون بدن برای حمایت از جنین افزایش مییابد، اما همزمان فشار رحم روی رگهای لگنی زیاد میشود که بازگشت خون از پاها را دشوار میکند.
- ایستادن و نشستنهای طولانی: مشاغلی مانند پرستاری، معلمی، آرایشگری و کارمندی که فرد را ساعتها در یک وضعیت ثابت نگه میدارند، دشمن اصلی رگهای پا هستند. در این حالت، عضلات ساق پا که مانند قلب دوم عمل میکنند، منقبض نمیشوند تا خون را به بالا پمپ کنند.
- چاقی و شاخص توده بدنی بالا: هر چقدر وزن شما بیشتر باشد، فشار هیدرواستاتیک روی سیاهرگهای پا بیشتر شده و دریچهها زودتر دچار فرسودگی میشوند.
علائم و نشانههای هشداردهنده
بسیاری فکر میکنند پاسخ به سوال واریس پا از چیست فقط در ظاهر رگها خلاصه میشود، اما این بیماری طیف گستردهای از علائم فیزیکی را به همراه دارد که کیفیت زندگی را کاهش میدهند:
- احساس سنگینی مزمن: فرد احساس میکند پاهایش با وزنه سنگین شدهاند، بهخصوص در پایان روز.
- درد ضرباندار و سوزش: در نواحی اطراف رگهای برجسته، حس گرما و درد ضرباندار شایع است.
- گرفتگی عضلات شبانه: اسپاسمهای ناگهانی عضلات ساق پا در هنگام خواب که ناشی از اختلال در تخلیه خون سیاهرگی است.
- تغییرات پوستی و خارش: در مراحل پیشرفته، پوست اطراف مچ پا تیره، خشک و به شدت خارشدار میشود که به آن درماتیت استاز میگویند.
- زخمهای وریدی: اگر درمان نشود، ممکن است زخمهای باز و سختی در نزدیکی مچ پا ایجاد شود که نشاندهنده نارسایی شدید وریدی است.
پزشک چگونه متوجه میشود مشکل از چیست؟
وقتی به متخصص عروق مراجعه میکنید تا بفهمید راه درمان واریس پا از چیست، او ابتدا یک معاینه فیزیکی در حالت ایستاده انجام میدهد تا میزان تورم را بررسی کند. اما استاندارد طلایی تشخیص، استفاده از سونوگرافی داپلر رنگی است. این تست غیرتهاجمی و بدون درد، جریان خون در رگها را به صورت زنده نشان میدهد و مشخص میکند که کدام دریچهها دچار نارسایی شدهاند و آیا لخته خونی (ترومبوز) در رگهای عمقی وجود دارد یا خیر.
جدیدترین متدهای درمان واریس در سطح جهانی
امروزه دیگر خبری از جراحیهای سنگین و سنتی (مانند بریدن و بیرون کشیدن رگ) نیست. تکنولوژیهای نوین باعث شدهاند درمان واریس بسیار سادهتر شود:
۱. جوراب واریس پا و تغییر سبک زندگی:
برای موارد خفیف، اولین قدم استفاده از جورابهای فشاری مخصوص است. این جورابها با وارد کردن فشار تدریجی (بیشترین فشار در مچ و کمترین در ران)، به دریچهها کمک میکنند تا خون را به سمت بالا هدایت کنند. همچنین کاهش وزن و ورزشهای سبک مانند شنا و دوچرخهسواری معجزه میکنند.
۲. اسکلروتراپی (Sclerotherapy):
این روش برای واریسهای کوچک و میانبافت (عنکبوتی) عالی است. پزشک یک محلول مخصوص یا فوم را مستقیماً به داخل رگ تزریق میکند. این ماده باعث چسبیدن دیوارههای رگ به هم و بسته شدن آن میشود. رگ مسدود شده پس از مدتی توسط بدن جذب شده و از بین میرود.
۳. درمانهای داخل عروقی با لیزر (EVLA) و رادیوفرکانسی (RFA):
اینها پیشرفتهترین روشها برای درمان رگهای بزرگ هستند. یک فیبر نوری بسیار نازک وارد رگ میشود و با استفاده از انرژی گرمایی، رگ آسیبدیده را از داخل تخریب و مسدود میکند. تمام این مراحل با بیحسی موضعی و در کمتر از یک ساعت انجام میشود و بیمار بلافاصله میتواند راه برود.
۴. چسب بافتی (VenaSeal):
یکی از جدیدترین متدها که حتی نیاز به بیحسی گسترده هم ندارد، استفاده از چسب مخصوص پزشکی برای بستن سیاهرگ است. در این روش هیچ گرمایی به بافت آسیب نمیزند و دوره نقاهت تقریباً صفر است.
عوارض نادیده گرفتن درمان واریس
اگر نسبت به ریشه واریس پا بیتفاوت باشید، ممکن است با عوارض جبرانناپذیری روبرو شوید. شایعترین آنها لخته شدن خون یا ترومبوفلبیت است. اگر این لخته به سمت ریهها حرکت کند (آمبولی ریه)، میتواند کشنده باشد. همچنین خونریزی از رگهای واریسی به دلیل نازک شدن پوست روی آنها، بسیار شایع و گاهی شدید است.
چگونه از بروز واریس جلوگیری کنیم؟
حتی اگر مستعد هستید، میتوانید با رعایت این نکات از ابتلا جلوگیری کنید:
- پرهیز از نشستن دو زانو و چهارزانو: این وضعیتها فشار زیادی به رگهای پشت زانو وارد میکنند.
- بالا نگه داشتن پاها: روزانه ۲۰ دقیقه پاهای خود را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا جاذبه به تخلیه خون کمک کند.
- استفاده از کفش مناسب: کفشهای پاشنه بلند عملکرد عضلات ساق پا را مختل میکنند؛ کفشهای تخت یا با لژ کوتاه بهترین گزینه هستند.
- هیدراتاسیون و فیبر: نوشیدن آب کافی و مصرف فیبر از یبوست جلوگیری میکند. جالب است بدانید فشار ناشی از یبوست مزمن یکی از دلایل فشار به رگهای لگنی و ایجاد واریس است.
خلاصه و نتیجهگیری
در نهایت، پاسخ به این سوال که واریس پا از چیست، ترکیبی از ضعف دریچههای وریدی، فشار فیزیکی و فاکتورهای محیطی است. خوشبختانه با پیشرفت علم در سال ۲۰۲۶، دیگر نیازی به تحمل درد و ظاهر نازیبای این رگها نیست. تشخیص به موقع از طریق سونوگرافی و استفاده از روشهای کمتهاجمی میتواند شما را از شر این بیماری خلاص کند.
